Ženevski institut: Zašto je važno integrirati zapadni Balkan u EU

Ženevski The Graduate Institute objavio je ekstenzivnu analizu po nazivom „Zašto proširenje EU? Geopolitička perspektiva“.  Autorica je ugledna profesorica Christina Griessler istraživačica pri Mreži za političku komunikaciju (netPOL) i šefica Katedre za komparativnu politiku s fokusom na centralnu i istočnu Evropu pri  Univerzitetu Andrassy u Budimpešti.

Fokus analize stavljen je na argumentiranje potrebe integriranja zapadnog Balkana u Evropsku uniju. U dijelu teksta:  „Zašto integrirati prostor Zapadnog Balkana?“

U nastavku donosimo dio teksta koji se odnosi na zapadni Balkan.

Pogled na mapu već bi mogao dati odgovor na pitanje zašto ima smisla integrirati zemlje Zapadnog Balkana u EU. Zemlje su okružene drugim državama članicama EU. (Stefanie) Dreiack tvrdi da se zemlje zapadnog Balkana mogu čak smatrati lociranim „unutar, izvan i ’između’ Evropske unije“.  Dolazak u Grčku iz srednje Evrope znači prelazak kroz zemlje zapadnog Balkana. Kada zapadni Balkan postane dijelom EU, Bugarska, Rumunija i Grčka izgubile bi vanjsku granicu EU i dobile nove EU komšije.

Ublažile bi se prepreke pri prekograničnoj saradnji, transportu i uopće međuljudskim kontaktima. (Milenko) Petrović i (Nikolaos) Tzifakis tvrde da je Komisija EU počela da uzima u obzir geopolitičke odlike zemalja zapadnog Balkana prilikom iznošenja argumenta za njihovo pristupanje EU. Zbog lokacije regiona, EU je potreban pristup infrastrukturi zapadnog Balkana kako bi poboljšala njihovu međupovezanost u oblastima transporta, energetike i telekomunikacija. Stoga, u okviru Transportne zajednice, koja je osnovana 2017. godine i koju čine članice EU i šest država Zapadnog Balkana, EU osigurava obimna sredstva za projekte koji olakšavaju integraciju infrastrukture zapadnog Balkana u EU.

S druge strane, zemlje Zapadnog Balkana usvajaju pravila i propise EU u oblasti transporta. Povezivanje Transevropske transportne mreže (TEN-T) sa mrežama regiona je korisno ne samo za zapadni Balkan, već i za čitav kontinent. Geografski raspored zemalja ne može se zanemariti. Granice bi se mogle iscrtati na osnovu orijentira, ali ljudi su – zbog ličnih razloga i potreba – nastojali prevazići granice da bi se (ponovno) povezali sa svojim susjedima. Nažalost, u nekim krugovima prevlađujući animozitet među ljudima može se objasniti interesima političkih elita da podstaknu tenzije u društvima u regionu kako bi ojačali svoju više nacionalističku političku poziciju.

Međutim, pokazalo se da lične veze među ljudima stvaraju bogatstvo na ekonomskom, kulturnom i društvenom polju. EU je priznala da su zemlje zapadnog Balkana njihovi susjedi, da su - uprkos granicama - povezane i da je, kako su granice prilično umjetne, njihovo prevazilaženje cilj. EU ne može sebe da vidi kao izoliranu jedinicu koja može sama da brine o sebi.

Ova činjenica postaje posebno očigledna u vezi sa sigurnosnim pitanjima. Nakon raspada Jugoslavije ranih 1990-ih, iskustvo rata na kontinentu je izazvalo šok za Evropu. Evropa u to vrijeme nije bila spremna da se pozabavi tim pitanjem na odgovarajući način. Postojao je strah da bi se ratovi mogli preliti na susjedne zemlje, stvarajući osjećaj nesigurnosti. Od početka su Evropska ekonomska zajednica, a kasnije i EU, zahtijevale da zemlje u regionu uspostave politički dijalog i da sarađuju na konkretnim pitanjima kako bi ponovo uspostavile povjerenje.

Da bi potakle stabilnost, zemlje bivše Jugoslavije i Albanija dobile su obećanje da će biti uključene u evropsku porodicu. Sada, s kašnjenjem EU proširenja i pojavom drugih stranih aktera u regionu, sigurnost je ponovo predmet pažnje EU. To je pokazao priliv migranata 2015. godine, koji je zahtijevao potrebu da EU blisko sarađuje sa zemljama na njenoj južnoj granici kako bi upravljala protokom ljudi koji se probijaju u centralnu i zapadnu Evropu.

Međutim, postao je zadatak zemalja koje nisu članice EU da zatvore pristup tvrđavi Evropa u ime EU. Opet, geografsku lokaciju treba uzeti u obzir kada se raspravlja o razlozima dovođenja zemalja, ako ne u EU, onda barem u sferu utjecaja EU. Očuvanje mira i stabilnosti je od zajedničkog interesa za susjedne regije.