Višegradska grupa je na umoru, ali će preživjeti

Zanimljiv komentar važnog političkog eksponenta Poljske, odnosno zemlje s kojom Budimpešta čini glavni par u „Višegradu“. Orban zapravo nastavlja u svom usklađivanju s Kremljom i u suprotstavljanju bilo kojoj politici koja podržava Kijev: on to svakako ne čini da bi udovoljio Putinu, već da bi slijedio svoj san o Velikoj Mađarskoj, nikad napuštenoj ideji koju je oživio sadašnji premijer.

Višegradska ljepila

Ali šta je grupa imala zajedničko? Ljepilo koje je okupilo i u velikoj mjeri držalo na okupu članice Višegradske grupe nije vrijednosne ili strateške prirode kao što je predstavljeno zajedničkom historijskom putanjom koju su iskusile ove zemlje, koje su sve izašle iz sovjetskog bloka i povratile suverenitet tek nedavno.

Iz tog razloga nesklone su bilo kakvom ustupanju svog suvereniteta - koji je upravo vraćen - nadnacionalnim entitetima kao što su institucije Evropske unije. Stoga je njihova historijska asinhronija u odnosu na zapadnu Evropu ujedinila četiri članice: njihov puni historizam, rezultat nedavnog ponovnog sticanja suvereniteta, nije im dozvolio da pristupe pravilima i procesima zajednice na isti način kao zapadnim partnerima.

Unija sa suprotnim politikama

Iznad svega, Poljsku i Mađarsku, dvije najvažnije članice, stoga ujedinjuje način na koji se nalaze unutar Zapada, a posebno odnos prema zapadnoj Evropi, regiji koja se unutar Višegradske grupe vidi kao entitet koji teži proširenju u istočnu Evropu svog modela liberalne demokratije -  ka kontinuiranom i progresivnom prijenosu suvereniteta na nadnacionalne entitete kao što je Evropska unija.

Ali u ovom dijelu Evrope, koji je tek nedavno povratio suverenitet padom Željezne zavjese, ustupanje suvereniteta i gubitak identiteta trenutno nisu opcija. Tako je Višegradska grupa pronašla koheziju i konvergenciju u dijalogu o pitanjima koja se odnose na Evropsku uniju, dok je nesklad oko mišljenja i stavova prema Rusiji predstavljao tačku koja se često izbjegavala kako bi se spriječio raspad grupe.

Istovremeno, njihov ekonomski interes za Evropsku uniju, izvor ekonomskog razvoja ovog područja, čini njihovu pripadnost suštinskom, a njihov izlazak iz EU nezamislivim. Višegradske zemlje stoga ostaju vezane za Zapad, ali na svoj način, iskorištavajući u potpunosti njegove prednosti, ali ostajući jednom nogom čvrsto usađene u historiju, bez želje da se prepuste pretjeranim impulsima strasti zajednice - izvor ekonomskog razvoja područja, čini njihovu pripadnost suštinskom i nezamislivim njihov izlazak iz EU.

Višegrad  se lomi...

U svjetlu rečenog, jasno je da hitnost ruskog pitanja predstavlja važnu opasnost za održanje grupe koja danas zapravo jedva opstaje. Višegradska grupa je zapravo zastala, a Poljska snažno zagovara podršku Kijevu kao avangardi antiruskog fronta, Češka Republika i Slovačka podržavaju zabrinutost Mađara oko njihove energetske zavisnosti od Moskve – tražeći garancije o odlukama o embargu na ruske energente - i Budimpešta koja umjesto toga postaje rusofilska avangarda. Ali ako Prag i Bratislava plešu u sredini, a da ipak ne idu tako daleko do sukoba sa Zapadom, raskol u Višegradu se pre svega troši na kidanje užeta koje vuku dva suprotna kraja - Varšava i Budimpešta.

… Ali ne umire

Poravnanje između Poljaka i Mađara više ne važi, pa je Višegradska grupa danas možda na najnižoj tački u svojoj historiji.

Međutim, naivno je ovo smatrati završnim poglavljem saveza: smrt Višegrada bi se mogla smatrati jakom hipotezom da je grupa proizašla iz ideala i strateške vizije.

Međutim, upravo je ovaj narativ pogrešan: grupa se zapravo uvijek održava na okupu uglavnom zbog kontingentnosti interesa svojih članova za razliku od niza nametanja sa Zapada, posebno iz institucija Unije. I upravo oko ovih elemenata – i zahvaljujući njima – Višegradskoj grupi je suđeno da nastavi kada prođe vrhunac napetosti između njena dva glavna člana.

(Tekst je izvorno objavljen na stranici IARI instituta za međunarodne odnose)