ZDK odobrio 2,38 miliona KM podrške registrovanim farmama goveda
Početna/Politika/Analiza
Analiza

Višegradska grupa je na umoru, ali će preživjeti

Međutim, naivno je ovo smatrati završnim poglavljem saveza: smrt Višegrada bi se mogla smatrati jakom hipotezom da je grupa proizašla iz ideala i strateške vizije.

Piše: Alberot Catania

 

Višegradska grupa, koju čine Poljska, Mađarska i dvije zemlje bivše Čehoslovačke, godinama je činila hipotetičku uniju unutar EU, sa svojim specifičnostima i svojom strateškom vizijom.

To je barem ono što se tvrdi - slijepo.

Zapravo, šteta je što u stvarnosti članovi grupe nikada nisu razradili zajedničku strategiju, nemaju zajedništvo općih interesa, nikada nisu razradili jedinstven geopolitički stav, niti  se populacija tih zemalja ikada osjećala dijelom istinskog zajedničkog puta.

Ali zašto je onda Višegradska grupa postojala  (ili postoji) kada je uspjela stvoriti toliko iluzija o svom potencijalu da se ne transformira  u nešto više?

Unutrašnje razlike

Četiri zemlje, sve četiri unutar EU i sve četiri unutar NATO, naravno, ali na drugačiji način. Počnimo od kraja: ispitivanje članstva u Atlantskom savezu omogućava nam da napravimo dobru sliku situacije s obzirom na razlike između četiri zemlje. Među njima je Poljska koja se može smatrati entuzijastičnijom članicom NATO-a:

Više ulaže u vojsku (približava se 2% vojne potrošnje u odnosu na BDP), izrazito antiruska (dakle korisna avangarda za istočnu granicu NATO-a u pravcu Moskve) i s jednim okom uvijek usmjerenim na Vašington, korisna okolnost za opstanak između dva svoja tradicionalna neprijatelja- Rusiju i Njemačku. Umjesto toga, Češka i Slovačka su godinama pokazivale manje agresivan pristup članstvu u savezu, prateći njemačku poziciju - s kojom su također značajno povezane s ekonomskog gledišta.

Konačno dolazi Budimpešta: Mađarska nikada nije pokazala veliku posvećenost NATO-u, korisno oruđe, dovoljno, koje je nemoguće koristiti poput Varšave, zbog pretnje uništenja njenih specijalnih odnosa s Moskvom. Za razliku od Poljske, Mađarska je u manjem dijelu svoje historije živjela pod ruskim prisustvom, također zaštićena karpatskim lancem zbog čega su dolasci Rusa u Panonsku niziju rijetki.

Širi li Kijev jaz?

Ukrajinski dosije dijeli četiri države, posebno nakon ruske invazije: ako je Poljska država najotvorenije i najuvjerljivije uz Kijev, uprkos sukobima koji su historijski karakterizirali odnos.

Prostor bivše Čehoslovačke često je dvosmislen, ali u svakom slučaju uz Kijev, dok je diskurs Budimpešte sasvim drugačiji. Mađarska u ukrajinskom dosijeu potvrđuje vezu koja je ujedinjuje s Kremljom zbog čega pokazivala malo solidarnosti s Kijevom.

Naročito nakon ruske invazije, mađarski premijer Orbán, ohrabren pobjedom na izborima prije dva mjeseca, drži svoju zemlju podalje od rata i od Kijeva -  Orbán namjerava i dalje igrati ulogu šampiona mađarskih nacionalnih interesa, čak i po cijenu izolacije u zapadnom geopolitičkom kontekstu.

Orbanov pogled na Karpate

Mađarski interesi u ukrajinskom Zakarpatju, regionu s mađarskim prisustvom i koji se može „pohvaliti historijom pripadanja Mađarskoj“, nisu misterija. Dugo se raspravljalo o navodnoj želji mađarskog lidera da povrati posjed nad tim regionom. To je podcrtao i bivši poljski ministar vanjskih poslova i sadašnji europarlamentarac Sikorski koji je u Twitter objavi u martu naveo da je po njegovom mišljenju Orban postigao dogovor s Putinom o podjeli Ukrajine.

Zanimljiv komentar važnog političkog eksponenta Poljske, odnosno zemlje s kojom Budimpešta čini glavni par u „Višegradu“. Orban zapravo nastavlja u svom usklađivanju s Kremljom i u suprotstavljanju bilo kojoj politici koja podržava Kijev: on to svakako ne čini da bi udovoljio Putinu, već da bi slijedio svoj san o Velikoj Mađarskoj, nikad napuštenoj ideji koju je oživio sadašnji premijer.

Višegradska ljepila

Ali šta je grupa imala zajedničko? Ljepilo koje je okupilo i u velikoj mjeri držalo na okupu članice Višegradske grupe nije vrijednosne ili strateške prirode kao što je predstavljeno zajedničkom historijskom putanjom koju su iskusile ove zemlje, koje su sve izašle iz sovjetskog bloka i povratile suverenitet tek nedavno.

Iz tog razloga nesklone su bilo kakvom ustupanju svog suvereniteta - koji je upravo vraćen - nadnacionalnim entitetima kao što su institucije Evropske unije. Stoga je njihova historijska asinhronija u odnosu na zapadnu Evropu ujedinila četiri članice: njihov puni historizam, rezultat nedavnog ponovnog sticanja suvereniteta, nije im dozvolio da pristupe pravilima i procesima zajednice na isti način kao zapadnim partnerima.

Unija sa suprotnim politikama

Iznad svega, Poljsku i Mađarsku, dvije najvažnije članice, stoga ujedinjuje način na koji se nalaze unutar Zapada, a posebno odnos prema zapadnoj Evropi, regiji koja se unutar Višegradske grupe vidi kao entitet koji teži proširenju u istočnu Evropu svog modela liberalne demokratije -  ka kontinuiranom i progresivnom prijenosu suvereniteta na nadnacionalne entitete kao što je Evropska unija.

Ali u ovom dijelu Evrope, koji je tek nedavno povratio suverenitet padom Željezne zavjese, ustupanje suvereniteta i gubitak identiteta trenutno nisu opcija. Tako je Višegradska grupa pronašla koheziju i konvergenciju u dijalogu o pitanjima koja se odnose na Evropsku uniju, dok je nesklad oko mišljenja i stavova prema Rusiji predstavljao tačku koja se često izbjegavala kako bi se spriječio raspad grupe.

Istovremeno, njihov ekonomski interes za Evropsku uniju, izvor ekonomskog razvoja ovog područja, čini njihovu pripadnost suštinskom, a njihov izlazak iz EU nezamislivim. Višegradske zemlje stoga ostaju vezane za Zapad, ali na svoj način, iskorištavajući u potpunosti njegove prednosti, ali ostajući jednom nogom čvrsto usađene u historiju, bez želje da se prepuste pretjeranim impulsima strasti zajednice - izvor ekonomskog razvoja područja, čini njihovu pripadnost suštinskom i nezamislivim njihov izlazak iz EU.

Višegrad  se lomi...

U svjetlu rečenog, jasno je da hitnost ruskog pitanja predstavlja važnu opasnost za održanje grupe koja danas zapravo jedva opstaje. Višegradska grupa je zapravo zastala, a Poljska snažno zagovara podršku Kijevu kao avangardi antiruskog fronta, Češka Republika i Slovačka podržavaju zabrinutost Mađara oko njihove energetske zavisnosti od Moskve – tražeći garancije o odlukama o embargu na ruske energente - i Budimpešta koja umjesto toga postaje rusofilska avangarda. Ali ako Prag i Bratislava plešu u sredini, a da ipak ne idu tako daleko do sukoba sa Zapadom, raskol u Višegradu se pre svega troši na kidanje užeta koje vuku dva suprotna kraja - Varšava i Budimpešta.

… Ali ne umire

Poravnanje između Poljaka i Mađara više ne važi, pa je Višegradska grupa danas možda na najnižoj tački u svojoj historiji.

Međutim, naivno je ovo smatrati završnim poglavljem saveza: smrt Višegrada bi se mogla smatrati jakom hipotezom da je grupa proizašla iz ideala i strateške vizije.

Međutim, upravo je ovaj narativ pogrešan: grupa se zapravo uvijek održava na okupu uglavnom zbog kontingentnosti interesa svojih članova za razliku od niza nametanja sa Zapada, posebno iz institucija Unije. I upravo oko ovih elemenata – i zahvaljujući njima – Višegradskoj grupi je suđeno da nastavi kada prođe vrhunac napetosti između njena dva glavna člana.

 

(Tekst je izvorno objavljen na stranici IARI instituta za međunarodne odnose)


Komentari

Ovaj članak nije moguće komentarisati.