Piše: Faris Marukić
Svalbard je zajednički naziv za grupu ostrva u Sjevernom
okeanu sjeverno od kopnene Europe i na otprilike pola puta od Norveške do
Sjevernog pola.
Svalbard je 2016. godine imao 2.667 stanovnika, od kojih su
423 Rusi i Ukrajinci, 10 Poljaka i 322 ne-Norvežana koji su živjeli u norveškim
naseljima. Na arhipelagu postoji i jedno rusko naselje.
Odluka Norveške da ne dozvoli transport zaliha hrane
namìnjene ruskom rudarskom naselju na
Svalbardu preko graničnog prelaza Storskog izazvala je gnjev u Moskvi.
Rusi su mogli i sami da isporuče robu iz Murmanska na
arhipelag, ali umjesto toga insistiraju da isporuku vrše norveški brodovi iz
luke Tromsø.
Dva kontejnera sa sedam tona zaliha prvo su poslana iz
Murmanska prema Storskog gdje su zaustavljena. Kao i druge evropske nacije,
Norveška je zatvorila svoje morske luke i kopnenu granicu za ruski teretni
saobraćaj u sklopu petog paketa EU sankcija.
Kako je Svalbard
postao dio Norveške?
Spitsbergenu je bio ničija zemlja sve do početka 20.
stoljeća. Nekoliko nacija u sjevernoj Evropi povremeno je bilo zainteresirano,
ali ne u mjeri da bi se krenulo ozbiljno pregovarati o ovom pitanju. Većina je
bila zadovoljna što je arhipelag zadržao status ničije zemlje (terra nullius),
sve dok niko drugi nije pokazivao jasne pretenzije za kontrolom.
Područje nije bilo dovoljno važno da bi pokrenulo interesovanje
u političkim krugovima i tako rizikovao spor s drugim zemljama
Stvari su se promijenile krajem 19. i početkom 20. stoljeća,
kada je rudarstvo postalo dominantna oblast ekonomije u Spitsbergenu. Odjednom
je pitanje kontrole postalo važno -
posebno se pojavila potreba za pouzdanom administracijom i zakonodavstvom.
Razgovaralo se o raznim opcijama, kao što je zajednička administracija od
strane njegovih najbližih susjeda Norveške, Švedske i Rusije.
Prvi svjetski rat odvukao je interesovanje s Arktika. Tokom
mirovnih konferencija u Parizu, Norvežani su uvjerili druge nacije da stave
Spitsbergen pod norveški suverenitet.
To je formalno učinjeno sa Spitsbergenskim ugovorom, koji je
potpisan 9. februara 1920. u Versaju (izraz “Svalbard” se nije koristio do
kasnije. Danas se ugovor obično naziva “Svalbardski sporazum”, ali ovaj termin
nije historijski utemeljen).
