Nijemci su naredili Ukrajincima da napuste poluostrvo i kreirali kratkotrajnu marionetsku državu na Krimu koja je trajala do sloma Njemačkog Carstva u novembru 1918. godine.
Faris Marukić
U prvom dijelo serijala obradili smo osvajanje Krima od strane Ruskog Carstva, do njegovog zvaničnog anektiranja 1783. godine. U ovom dijelo bavit ćemo se kako su boljševici preuzeli kontrolu nad poluostrvom uz malu ekskurziju na Krimski rat.
Krimski rat (1853-1856) bio je jedinstvena epizoda – jedina amfibijska invazija na Krim u njegovoj modernoj historiji – koja nema mnogo relevantnih lekcija za današnju situaciju. Velika Britanija, Francuska i Osmanlije su imale pomorsku nadmoć, ali nisu nastojale da zauzmu cijeli Krim. Njihova glavna meta bio je Sevastopolj, koji su opsedali skoro godinu dana. Oni su također zauzeli Kerč kako bi spriječili Rusiju da pojača Krim morem. Rusiju je ometala velika korupcija, nesposobnost i neefikasnost njene vojske. Za bolje upoznavanje s ovim periodom preporučujem čitanje Tolstojevih Sevastopoljskih priča, jer je on u to vrijeme bio vojnik upravo u Sevastopolju.
Ruske rute za snabdijevanje kopnom preko Krima bile su zakrčene užasnim putevima koji su smanjili vagone na brzinu od samo 500 m (550 jardi) na sat. Životinje koje su uginule od iscrpljenosti ležale su pored puteva, koji su često bili široki samo kao jedna kolica.
Odlukama, Pariškog kongresa 1856. godine Krim ostaje dio Ruskog Carstva, ali uz obavezu uništenja ruske crnomorske flote, što će za rusku stranu imati negativne posljedice određeno vrijeme.
Ali ipak da pređemo na glavnu temu.
Ruska revolucija 1917. izazvala je građanski rat širom bivšeg Ruskog carstva i politički haos na Krimu. Između decembra 1917. i novembra 1920. njime su sukcesivno vladale Narodna Republika Krim, Taurida Sovjetska Socijalistička Republika, Ukrajinska Narodna Republika, Prva i Druga krimska regionalna vlada, Krimska Socijalistička Sovjetska Republika, Južna ruska vlada i Vlada Južne Rusije. Boljševičkom preuzimanju vlasti odupirala se Bijela garda, labava koalicija antiboljševičkih snaga, i lokalni nacionalistički pokreti koji su uspostavili svoje 'Narodne republike' u nekoliko regija.
Sporazumom u Brest-Litovsku od 3 marta 1918. godine kojim se okončava sudjelovanje Rusiji u Prvom svjetskom ratu Krim je pripao Njemačkom Carstvu, ali je ova zemlje već u novembru kapitulirala. Kratkotrajna Ukrajinska Narodna Republika (UNR) stvorena je 1918. uz podršku Njemačke. Težila je da zauzme Krim pod kontrolom boljševika, ali Njemačka je također željela poluostrvo kao odskočnu dasku ka kavkaskim naftnim poljima, kao podršku njihovim ratnim naporima na Zapadu. Ukrajinci su bili odlučni da prvi dođu do Krima, pa su u aprilu 1918. godine snage UNR pod komandom pukovnika Petra Bolbočana krenule u invaziju na poluostrvo.
Bolbočan je naveo boljševike da povjeruju da će on napasti preko snažno branjene Perekopske prevlake, ali je umjesto toga poveo svoje snage od 9.000 ljudi do željezničkog mosta Čonhar, koji dio pruge Mariupolj-Simferopolj preko Sivaša. 5.000 ljudi Crvene armije bilo je ukopano nasuprot poluostrva Čonhar. U noći između 21. i 22. aprila, Bolbočan je započeo munjevit napad na njihove položaje na suprotnoj strani mosta.
Dvadeset kozaka s lakim mitraljezima prešlo je most pod okriljem mraka na velikom drezinu (vagonu) i razbilo boljševičke snage na drugoj strani prije nego što su uspjele raznijeti most. Slijedila su dva oklopna voza koji su gađali boljševičke rovove uz željezničku prugu i tako poslali vojnike Crvene armije u bijeg. Do jutra 22. aprila, Ukrajinci su imali punu kontrolu nad mostom.
Bolbočan je do večeri napredovao do željezničkog čvora Džankoi i podijelio svoje snage da zauzme luke na jugu Krima. U isto vrijeme, 30.000 ljudi njemačke 52. divizije pod vodstvom Roberta Kocha probilo je boljševičku odbranu kod Perekopa u jednom danu.
Bolbočan nikada nije postigao svoj cilj na Krimu. Nijemci su naredili Ukrajincima da napuste poluostrvo i kreirali kratkotrajnu marionetsku državu na Krimu koja je trajala do sloma Njemačkog Carstva u novembru 1918. godine. Do 1920. godine poluostrvo je bilo u rukama Bijele garde. Njihov regionalni vođa, Pjotr Vrangel, pokušao je da predvodi ofanzivu s Krima prema Dnjepru i Donbasu u septembru-oktobru 1920. godine.
Wrangelova ofanziva je poražena od Južnog fronta Crvene armije pod komandom Mihaila Frunzea. Bio je otjeran nazad na poluostrvo i povukao se iza utvrđenja na Perekopu, koje je učinio još snažnijem-bar je tako izgledalo. Bijeli su imali tri linije utvrđenja: stari Tatarski jarak koji je Vrangel produbio, liniju rovova ispred njega i predstraže 2 km iza toga. Cijelo područje je čuvano je sa 750 mitraljeza, 180 artiljerijskih oruđa i oklopnim vozom. Utvrđenja su također izgrađena 20 km južnije u području Išuna, još jednog prirodnog bloka stvorenog od tri jezera samo na istoku i Crnog mora na zapadu. Mostovi na poluostrvu Čonhar koji povezuju kopno Ukrajine s Krimom su dignuti u vazduh i podignuto je više odbrane na krimskoj strani. Arabatsku racu je s mora čuvala Azovska flota pod kontrolom Bijelih, a na kopnu kozački puk.
Wrangel je tvrdio da je "Krim neosvojiv". Međutim, bio je u velikoj mjeri nadjačan. Frunze je imao ogromnu brojčanu nadmoć – 100.000 pješaka i 40.000 konjanika, naspram Vrangelovih 33.000 ljudi. Wrangel je imao oko 10.000 ljudi kod Perekopa, 3.000 kod Čonhara, 6.000 u rezervi, a ostatak ili na Arabatskoj ražnji ili se bore protiv boljševičkih partizana na Krimu. Imao je i oko 200 artiljerijskih oruđa, 1.500 mitraljeza, 5 oklopnih vozova, 20 oklopnih automobila i 3 tenka.
Iako je Frunze imao artiljerijsku prednost od skoro 3 prema 1, artiljerija nije igrala glavnu ulogu u ofanzivi – uglavnom zbog neadekvatnosti njegovih vlastitih artiljerijskih komandanata – a zračna snaga nije bila faktor. Frunze, koji je očigledno poznavao vojnu historiju, u početku je imao namjeru da izvrši invaziju na Krim preko Arabatskog ražnja, baš kao što je to uradio Piter Lejsi 1737. Međutim, morao je da odustane od ovog plana pošto Azovska flota Crvenih nije mogla da napusti svoju bazu u Taganrogu zbog morskog leda.
Bez pomorske podrške, napredovanje duž ražnja bi bilo nepotrebno rizično. Frunze je stoga prešao na frontalni juriš na Čonhar i Perekop, s glavnim naporom na Perekop. Frunze je podijelio svoje snage kod Perekopa na dva dela. Iskoristivši jak zapadni vjetar i oseku, dio njegovih snaga uspio je preći Sivaš 7. novembra 1920. i pregaziti plitku vodu oko 5 km do slabo branjenog poluostrva Litovski.
Komunisti nisu koordinirali svoj napad na poluostrvo Litovski sa svojim glavnim naporima na Perekopu. Napad je otpočeo tek narednog dana. Bila je to katastrofa – frontalni napad na mitraljeska gnijezda s malo artiljerijske podrške zbog nesposobnosti, neiskustva i nedostatka koordinacije .- neke jedinice imale su 60% žrtava. Frunze je pozvao rezerve i uspeo da napravi proboj 9. novembra. Njegove druge snage napale su sa poluostrva Čonhar u ponoć s 10. na 11. novembar, koristeći splavove od balvana da pređu uski moreuz i pod okriljem tame infiltriraju odbranu Bijelih.
Bijela garda se povukla sa Perekopa na svoju drugu liniju odbrane kod Išuna. Dok komunisti progonili do Išuna, Oni su ustvari glumili da se povlače, a zatim su komuniste napali sa 150 mitraljeza – koji su pokosili Crvenu konjicu. Odbrambena linija kod Išuna omogućila je da zadrže Crvenu armiju još nekoliko dana dok im nanose velike žrtve. Međutim, Wrangel je shvatio da je rat dugoročno izgubljen.
Nije postojala realna mogućnost da zadrže Crvenu armiju na ravnicama centralnog Krima. Čitav region sjeverno od primorskih planina na jugu je ravan i bezličan, i nema nikakvih prirodnih linija odbrane ili zaklona. Do tog vremena i njegova vojska je bila demoralizirana, bez ljudi i izgubila je mnogo svog oružja. Wrangel je naredio povlačenje u Sevastopolj u noći između 11. i 12. novembra. Odatle je njegova vojska koristila ostatke ruske Crnomorske flote da se evakuiše na sigurno u Konstantinopolj (Istanbul), te potom u azil u Francuskoj.
Boljševici su lagano napredovali do Sevastopolja i uz mali otpor zauzeli ostatak poluostrva. Pobijedili su, ali po vrlo visokoj cijeni: pretrpjeli su oko 10.000 žrtava, naspram 2.000 koje su imale Vrangelove snage. Frunze je u suštini pobijedio golom masom. Proglašen je herojem, a pobjeda je postala ključni trenutak za Crvenu armiju, koji je ovjekovječen dioramom u Centralnom muzeju oružanih snaga u Moskvi.
Natavit će se!
