Ruše li geopolitički i geostrateški interesi sve vrijednosti Zapada na Balkanu? Da li će geopolitički i geostrateški interesi zbog rješenja u Ukrajini dozvoliti realizaciju nacionalističkih ciljeva i stvaranja velike Srbije i velike Hrvatske na Balkanu? Hoće li Balkan biti žrtvovan zbog crnomorske regije? Čak i uz jako prisustvo Ruske Federacije na Balkanu i narušavanje teritorijalnog integriteta i suvereniteta balkanskih država? Po cijenu da to znači priznanje Putinovih ciljeva u Ukrajini i na Crnom moru, ali i rehabilitaciju politika Slobodana Miloševića i Franje Tuđmana presuđenih u UN-ovim sudovima u Haagu?
Piše: Dženana Karup Druško
Cijenu zadnjih zapadnih “reformi“ na Zapadnom Balkanu jedino ne plaćaju Aleksandar Vučić i Srbija, dok su fakture ispostavljene Kosovu, Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. Posljedica tih rješenja je da su Srbija i Vučić najjači američki partneri na Zapadnom Balkanu, Crna Gora je značajno usporila na svom evropskom putu, a Kosovu i Bosni i Hercegovini je jasno poručeno da do daljeg neće ni u NATO ni u Evropsku uniju. Kosovo jer je preko noći označeno kao glavni krivac krize projicirane iz Beograda, Bosna i Hercegovina jer nije NATO-u saopćila “svoju jasnu, demokratsku odluku da želi pristupiti“ koju u BiH, kao što je opće poznato, blokira jedino Dodik uz podršku Beograda jer je “NATO izvršio agresiju na Srbiju“.
Istovremeno, unutrašnje podjele u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori i Kosovu još su više produbljene prvenstveno zbog politike Beograda koji provodi etničku politiku po kojoj Srbi u svakoj od ovih zemalja bez obzira što su manjina moraju imati veća prava od drugih i biti lojalni Beogradu, a ne svojim matičnim državama. Politika zbog koje su na Balkanu devedesetih vođeni krvavi ratovi, a koju danas podržava Zapad zbog “viših interesa“ koji bi skupo mogli koštati i Balkan i Zapad.
Vučić, partner SAD-a na Balkanu
Ironija je da sve ono za šta se zalaže u Ukrajini, Zapad ruši na Balkanu. Zašto je to tako? Ruše li geopolitički i geostrateški interesi sve vrijednosti Zapada na Balkanu? Da li će geopolitički i geostrateški interesi zbog rješenja u Ukrajini dozvoliti realizaciju nacionalističkih ciljeva i stvaranja velike Srbije i velike Hrvatske na Balkanu? Hoće li Balkan biti žrtvovan zbog crnomorske regije? Čak i uz jako prisustvo Ruske Federacije na Balkanu i narušavanje teritorijalnog integriteta i suvereniteta balkanskih država? Po cijenu da to znači priznanje Putinovih ciljeva u Ukrajini i na Crnom moru, ali i rehabilitaciju politika Slobodana Miloševića i Franje Tuđmana presuđenih u UN-ovim sudovima u Haagu?
Nije li to, onda, otvaranje Pandorine kutije na Balkanu, na što se pozivao i Putin opravdavajući agresiju na Ukrajinu, ali i priznanje drugim desničarskim politikama i autokratskih režima širom svijeta koji s fašističkim idejama provode politiku krvi i tla? I na kraju, nije li to zaista stvaranje novog svjetskog poretka u kome će jaki moći raditi šta hoće ugnjetavanjem i zločinima nad slabima?
Svojim rješenjima, ne Rusija, nego Zapad od Balkana ponovo pravi opasno bure barute kršeći međunarodne norme zarad “viših interesa“ zbog čega se ponovo u priču o Zapadnom Balkanu uključila i Organizacija islamskih zemalja, usvajajući Rezoluciju o Bosni i Hercegovini, a među kojima je i Turska, ključna država u ovom trenutku i za Istok i za Zapad zbog dešavanja u crnomorskoj regiji.
“Upitajte ukrajinskog predsjednika da etničkim Rusima dodijeli autonomiju, a Zelenski će odmah postaviti tri pitanja: Hoće li oni koji govore ruski jezik prihvatiti da žive u Ukrajini, a ne u Rusiji? Hoće li Rusija priznati suverenitet i teritorijalni integritet Ukrajine? I hoće li nam dodjela autonomije konačno omogućiti ulazak u NATO?“, piše Edward P. Joseph, profesor na američkom Univerzitetu Johns Hopkins oštro kritikujući politiku SAD i EU prema Kosovu, i optužujući Washington i Bruxeles da u velikoj mjeri dijele krivicu za nastalu krizu, “uključujući i za nasilje s predumišljajem koje su Srbi izveli protiv NATO-ovih mirovnih snaga“, navodeći da bi “apsurd sankcionisanja demokratskog saveznika u Prištini, dok se manipulativni, proruski autokrata slavi kao 'sve bolji i bolji partner (SAD-a)', kako je američki ambasador u Srbiji Christopher Hill, rekao u intervjuu za srpski servis Glasa Amerike, trebalo bi da začudi državnog sekretara Antonya Blinkena“, za koga kaže da ga vodi iluzija u politici prema Srbiji.
Ključ stabilnosti Balkana
Iako se Joseph u tekstu bavio Kosovom, nije mogao izbjeći širi problem na Zapadnom Balkanu, navodeći da bi “Blinkena moralo zabrinuti to što je Moskva jedva zabrinuta bilo kakvim uspjehom Bajdenove administracije sa Vučićevim režimom. Vučićev proruski alter ego, šef obavještajne službe(BIA) Aleksandar Vulin, upravo je prisustvovao velikoj bezbjednosnoj konferenciji u Moskvi, signalizirajući zapadnim centrima moći da Srbija ima (rusku) alternativu. Srbija ostaje jedina evropska zemlja – osim Bjelorusije, saveznice Kremlja – koja nije uvela sankcije Rusiji. Poenta je u tome da Putin vjeruje da on, a ne Zapad, pobjeđuje na Balkanu, i to po vrlo niskoj cijeni. Iz perspektive Kremlja, pometnja u regionu u kojem Sjedinjene Države, EU i NATO imaju stratešku prednost, dokaz je da Bajdenova administracija ne zna kako da vlada sa moći kojom raspolaže. Ako Vučić – bez nuklearnog oružja ili ogromnih rezervi nafte i gasa – može zbuniti Zapad, onda to može i Putin. Moskva shvata da je Kosovo — a ne energija ili pravoslavno slavensko bratstvo — pokretač srpsko-ruskih odnosa i regionalne destabilizacije koju promoviše Beograd. Proruski narativi, kojima Beograd prkosi EU-u, nalaze svoj put širom Balkana.“
Ovaj zadnji Josephov tekst zanimljiv je iz više razloga. Objavljen je u trenutku velikog zaokreta američke (i zapadne) politike prema Kosovu. Iisti dan je objavljeno i da je kabinet visokog predstavnika EU za zajedničku spoljnu politiku i bezbjednost Josepa Borella sastavio prijedlog sankcija Kosovu zbog krize za koju su označeni kao glavni krivci. Iako su sankcije namijenjene Kosovu ovo je vrlo zabrinjavajuća poruka za cijeli region, odnosno susjede Srbije.
I na kraju, tekst je zanimljiv jer je upravo Joseph autor izvještaja o krizama na Balkanu u januaru prošle godine u kome se ističe da je “Srbija ključ stabilnosti Balkana“, te da je “normalizacija odnosa Beograda i Prištine presudna za rješavanje brojnih regionalnih političkih problema“. Prema tom izvještaju u slučaju da Srbija prizna Kosovo otvorio bi se prostor za promjenu Daytonskog mirovnog sporazuma, Srbi u BiH bi prihvatili zapadnjački poredak, otupio bi navodni hrvatski separatizam, a iščezao bi i “bošnjački demografski oportunizam“. Josephov glavni argument je da Srbi, osim u Srbiji, u značajnim brojkama žive i u BiH, na Kosovu te u Crnoj Gori, zbog čega je “demokratska stabilnost Srbije presudna za stabilnost regije“, a za rješenje Balkana bitan je zajednički stav Zapada jer “Kina na Balkanu ne može ekonomski parirati EU“, a “osim NATO-a“ niko “vojno ne može utjecati na jugoistok Europe“.
Iako često naglašava da je proveo više od deset godina u regionu i da odlično poznaje prilike na Balkanu, Joseph je predloženim rješenjima pokazao ne samo neznanje i površnost, nego i podilaženje istim onim politikama koje na Balkanu podržava i Vladimir Putin, svodeći time američku demokratsku politiku na rusku agresorsku politku koja rušenjem zapadnih vrijednosti podstiče stvaranje novog svjetskog poretka, odnosno velike Rusije.
Upravo je ovaj Josephov izvještaj u Sarajevu dovođen u vezu s “rješenjima“ u BiH koja su nedemokratska, diskriminatorska i suprotna praksama većine demokratskih zemalja. Odnosno, postavljalo se pitanje koliko je Josephov izvještaj uticao na zvaničnike poput Matthew Palmera, bivšeg američkog izaslanika za izbornu reformu, ali i posebnog američkog predstavnika za Zapadni Balkan Gabriela Escobara?
Ideologije krajnje desnice
