Stari grad Vinac

Stari grad Vinac nalazi se oko 13 km južno od Jajca u istoimenom mjestu. Grad je lociran na stjenovitim grebenima koji se spuštaju u Vrbasa zbog toga rijeka u velikom meandru okružuje grad sa tri strane.

O starom gradu Vincu nema mnogo historijskih podataka. Prvi put se spominje u historijskim izvorima 1453. godine. Tada je zabilježeno da su se dubrovački poklisari zaustavili “sotto Vinazac” na putu kralju Tomašu u Jajce.

Ugaris su držali Vinac do 1498. godine, kada su ga zauzele Osmanlije. Ovaj grad se u ugarskim dokumentima javlja pod imenom Koszorúvár. Datiranje grada moguće je samo pomoću analize njegove fortifikacijske arhitekture. Oblici kule i polubastiona govore da je vatreno oružje već bilo prisutno u našim krajevima.

U doba osmanske vladavine, Vinac se spominje u nekoliko navrata.

U osmansko-ugarskim ugovorima 1503. i 1519. godine Vinac pripada Osmanlijama. Profesor Hazim Šabanovič navodi da se “nahija Vinčac” u osmanskim popisima javlja se tek od 1562. godine, a Vinac kao utvrđeni grad i centar nahije.

Početkom 17. stoljeća posada grada Vinca brojala je 50 ljudi. Evlija Čelebija je 1660. godine prolazio pored utvrđenja, pa tako posredno govori o njegovoj unutrašnjosti. On piše da se u Vincu nalazilo nekoliko vojničkih kuća i Sulejmanhanova džamija. Da Čelebija nije ulazio u grad govori i činjenica da se džamija nalazila oko 200 m jugoistočno na platou ispod grada.

Sidžil jajačkog kadije govori da je u gradu kao zapovjednik bio poseban ćehaja (zastupnik) jajačkog kapetana, a posada se sastojala od derebendžija (mještani koji su čuvali nesigurne prolaze, mostove, klance i slično na drumovima, a tokom službe su bili oslobođeni plaćanja poreza).

Džamiju je bila posvećena Sulejmanu II Kanuniju. Džoko Mazalić spominje džamiju u “selu pod gradom” polovinom 20. stoljeća i opisuje je kao običnu džamiju sa drvenom munarom. Iz teksta proizlazi da se ovaj podatak odnosi na Sulejmaniju. Danas su od džamije ostali temelji u čijoj su sredini prije nekoliko godina mještani izgradili munaru.

Grad je vjerovatno napušten prije 1833. godine, ali to je prvi spomen o tome da u gradu više niko ne boravi.

Grad se proteže u osnovnoj osi od zapada ka istoku. Sastoji se od dvije osnovne cjeline: velikog obora, površine oko 6500 m2, koji počinje od predvorja na zapadu i obuhvata južne padine ispod utvrđenja. Utvrđenje se sastoji iz ulaznog dijela i predvorja na zapadu, centralnog dijela sa petougaonom kulom i polubastionom na zapadnom dijelu južnog bedema, te na istočnom kraju velikom glavnom kulom.

Utvrđenja je dugačko oko 80 m, a široko od 15 do 10 m. Put na grad vodio je od platoa na kojem je bila džamija Sulejmanija, jugoistočno od glavne kule, skoro u njenom podnožju, zatim između dvije stijene i ispod sjeveroistočnog ugla kule II, te se uz sjeverni bedem dolazilo do ulaza na sjevernom perimetralnom bedemu. Kroz taj ulaz bio je pristup oboru i utvrđenju.

(Ova priča je dio serijala #StarigradoviBiH, o važnim kulturno-historijskih centrima iz Bosne i Hercegovine. Serijal predstavlja politicki.ba uz podršku kompanije BH Telecom)