Stari grad Jezerski

Grad Jezerski nalazi se u blago brdovitom predjelu, koji je ispresijecan gorskim rječicama i potocima. Neposredno iza grada kosa se strmo spušta u dolinu u kojoj je smješteno naselje Jezersko.

Nije poznato kada je grad sagrađen. Zajedno sa gradom u Velikoj Kladuši i Podzvizdu, grad djeluje arhaično. Podacio o historiji grada jako su oskudni. Hamdija Kreševljaković navodi da se Jezerski prvi put spominje 1278. godine. Zatim imao šutnju izvora više od dva stoljeća, da bi se ova utvrda u dokumentima pojavila u 16. stoljeću. Po tome znamo da je Jezerski bio u sastavu Zagrebačke županije.

U 16. stoljeću, tačnije 1549. godine pojavljuju se podaci o plemićkim porodicama iz ovog kraja. U to vrijeme Jezerski je bio gradina seoske općine. Sredinom stoljeća dolazi u posjed Nemičića, koji se još nazivaju i Jezerski ili Svičovići. Grad je u njihovom posjedu, bez sumnje, ostao do 1563. Godine.

Osmanlije su osvojile Cazin , Bužim i Jezerski osvojile 1576. godine. Nakon toga grad se dodatno utvrđuje jer postaje pogranična utvrda.

Hrvatski krajišnici su gradove Jezerski i Stinu zapalili 1687. godine. Poznato je i ime jednog dizdara tvrđave. U dokumentima se 1730. godine spominje Mehmed-aga.

Službeni popis iz 1833. godine navodi 2 topa, a po austrijskom izvještaju iz 1834. godine na tvrđavi su 4 topa. Jezerski je bio Krupske kapetanije. Napušten je 1838.godine.

Iako se, kao i Bužim, spominju u historijskim podacima 13. stoljeća, po obliku koji se sačuvao, mogli bi se datirati i kasnije. Mnogi elementi imaju sličnosti sa dijelovima unutrašnjeg utvrđenja u srednjovjekovnom gradu Bužimu (istovjetan način gradnje i oblik kule, koncepcija rasporeda spratova u kulama, oblici puškarnica i artiljerijskih. Mjesna tradicija govori o tome da su vanjski bedem podigle Osmanlije. Po svojij strukturi spada u jednostavne i male utvrde. Srednjovjekovni grad Jezerski imao je okruglu isturenu kulu u jugoistočnom uglu obora.

Unutar osmanskog bedema nalaze se džamija i jedna stara zgrada.

U pisanim dokumentima nije pronađen tačan datum izgradnje ove džamije ali, upoređujući ovu džamiju sa sličnim džamijama podignutim u Krajini, te po izgledu i obradi drvenih dijelova enterijera, može se pretpostaviti da ova džamija datira iz 19. stoljeća.

Zajedno sa drvenim džamijama u Krasuljama kod Ključa, džamijom Hatinac u Bihaću, ova džamija ima primijenjenu dispozicionu varijaciju džamije sa mahfilom postavljenim uz dva zida. Kod svih ovih džamija prednji mahfil ne dolazi do polovine prostora za molitvu. U odnosu na zadnje dvije džamije, džamija u gradu Jezerskom ima širi bočni mahfil.

Kod rješenja ulaznog prostora trijema prepoznaje se koncept poluzatvorenog ulaznog trijema, kojeg karakterizira zatvaranje donjeg dijela ulaznog dijela punim zidom i izrada gornjeg dijela u vidu trijema sa stupovima. Sličan trijem ima džamija u Todorovu (ova džamija nalazi se na putu između Pećigrada i Vrnograča i izgrađena je 1868. godine). Ovakvi trijemovi su bili karakteristični za Krajinu, ali su se, počev od kraja 19. stoljeća, trijemovi često zatvarali zidom i transformirali se u zatvorene trijemove, ili su se unutar njih izvodili vanjski mahfili. Kod džamije unutar grada Jezerskog, preko stupova trijema, zakovane su daske i drvene ploče.

Kao posljedica ratnih djelovanja, džamija je bila direktno pogođena granatom u gornjoj zoni jugoistočnog zida, što je uz oštećenje krovnog pokrivača uzrokovalo uništavanjem dijela stropa džamije.

(Ova priča je dio serijala #StarigradoviBiH, o važnim kulturno-historijskih centrima iz Bosne i Hercegovine. Serijal predstavlja politicki.ba uz podršku kompanije BH Telecom)