Pri sankcioniranju Rusije ne može se zaobići zapadni Balkan

Dok Kremlj ima startnu prednost, Zapad može koristiti kombinaciju ekonomskih poticaja i pritiska da potkopa napore Rusije na zapadnom Balkanu.

Pišu: Ivana Stadner i Matthew Zweig

Dok zapadne ekonomske sankcije opterećuju rusku ekonomiju, Kremlj i njegove pristalice pretražuju svijet u potrazi za ovlastima koje bi koristile za izbjegavanje sankcija. Čini se da je Moskva usmjerila svoj pogled na zapadni Balkan, koji je dugo opterećen korupcijom i zlonamjernim ruskim utjecajem. Washington i njegovi zapadni saveznici moraju raditi na borbi protiv ilegalnih finansijskih mreža Rusije i šireg zlonamjernog uticaja na zapadnom Balkanu, istovremeno šireći svoje ekonomske veze s regionom.

Iskorištavanje korupcije na zapadnom Balkanu ključno je za napore Kremlja da kultivira uticaj u regionu. Ovaj problem je počeo prije nekoliko decenija. Kako su bivše jugoslovenske države liberalizirale svoje ekonomije nakon 1990-ih, maligna korupcija razotkrila je otvore za rusku manipulaciju.

Pod Vladimirom Putinom, Moskva je koristila korumpirane aktere koji su imali koristi od ove kleptokracije da iskoriste ekonomske, etničke i vjerske pukotine u balkanskim društvima, kako bi iskoristila tu nestabilnost da izazove Sjedinjene Države i saveznike. Neangažiranje Zapada je pogoršalo problem, omogućavajući Rusiji i Kini da popune prazninu kroz korupciju i ulaganja u „dužničke zamke“ u kritičnim oblastima kao što su energija i sigurnost.

Ova nepažnja može na kraju oslabiti uticaj zapadnih sankcija Rusiji. Srbija i Bosna i Hercegovina, u kojima je ruski uticaj posebno jak, odbile su sankcionirati Rusiju. Srpski mediji izvijestili su početkom aprila da je skoro 300 ruskih osoba, uključujući mnoge u IT sektoru, otvorilo kompanije u Srbiji od kada je Rusija napala Ukrajinu 24. februara, što je vjerovatno odraz pokušaja da se izbjegnu sankcije Zapada ponovnim registriranjem ruskih firmi u Srbiji.

Iako su Albanija, Crna Gora i drugi razvili režime sankcija Rusiji u skladu sa sankcijama EU, možda neće biti u stanju ili neće htjeti da ih provedu ako Moskva može pobijediti njihovo vodstvo bilo političkim pritiskom ili korupcijom.

Za Bidenovu administraciju koja je borbu protiv korupcije i izbjegavanje sankcija Rusije proglasila glavnim prioritetima, ovo bi trebao biti poziv na akciju.

Dok Kremlj ima startnu prednost, Zapad može koristiti kombinaciju ekonomskih poticaja i pritiska da potkopa napore Rusije na zapadnom Balkanu. Washington i njegovi evropski saveznici trebali bi iskoristiti postojeće regionalne institucije kako bi ojačali svoj politički i ekonomski utjecaj. Zajedno, zapadni saveznici bi trebali koristiti sankcije da razotkriju i poremete ruske nezakonite finansijske šeme i obeshrabre regionalne aktere da rade s Rusijom.

Novootvorena inicijativa Otvoreni Balkan predstavlja najbolju priliku Zapada da izgradi i efikasno iskoristi ekonomsku polugu u regionu. Projekat koji su osnovale Albanija, Severna Makedonija i Srbija 2021. godine, ima za cilj da promovira veze između ove tri zemlje konačno stvaranjem jedinstvenog tržišta roba, usluga i kapitala.

Inicijativa Otvorenog Balkana mogla bi omogućiti Zapadu da iskoristi svoju najveću prednost u odnosu na Rusiju na Zapadnom Balkanu: ekonomsku moć.

Ekonomske veze Evrope s regionom su manje od ruskih, koje su uglavnom koncentrisane u energetskom sektoru. Dok Rusija dominira energetskom industrijom Srbije, Rusija je tek peti najveći trgovinski partner Srbije, zaostajući za Njemačkom, Italijom, Bosnom i Hercegovinom i Rumunijom. Ruska trgovina s Albanijom, Bosnom i Hercegovinom, Sjevernom Makedonijom, Hrvatskom i Crnom Gorom je na sličan način ograničena.

Podsticanjem zapadnih investicija u regionu, koristeći inicijativu Otvoreni Balkan kao instrument za poticanje regionalnih aktera da prihvate antikoruptivne mjere, borbu protiv pranje novca i druge mjere vladavine prava, Washington i njegovi saveznici mogli bi da rade na ograničavanju uticaja Rusije.

Iako je temeljni koncept inicijative Otvoreni Balkan dobar, Zapad mora osigurati da se ova potencijalna imovina ne pretvori u dugoročno opterećenje omogućavanjem ruskog i drugog nezakonitog finansiranja.

Ako se ne nadzire na odgovarajući način, jedinstveno tržište na zapadnom Balkanu moglo bi stvoriti prilike za ruske mreže za izbjegavanje sankcija i transnacionalne kriminalne organizacije da prebace ruski kapital u i kroz regionalne ekonomije. Iz ovih razloga, inicijative za liberalizaciju trgovine, kao što je Otvoreni Balkan, zahtijevaju jake institucije koje mogu pratiti i osujetiti nezakonite finansijske šeme koje uključuju Rusiju ili druge zlonamjerne aktere.

Zapadne vlade bi trebale upariti obećanje o ekonomskim prosperitetom sa stalnim pritiskom da ojačaju vladavinu prava i odbranu od nezakonitog finansiranja.

Washington i njegovi saveznici bi također trebali ohrabriti zapadne kompanije da investiraju na zapadnom Balkanu – ali pod uslovima da regionalne vlade i njihove partnere iz privatnog sektora djeluju u skladu s međunarodnim standardima za borbu protiv korupcije i pranja novca, kao i sa zapadnim sankcijama Rusiji.

Uz ove „ekonomske mrkve“, Washington i njegovi saveznici bi trebali da vuku štap.

Zapad bi trebao zaprijetiti i, ako je potrebno, uvesti sankcije protiv regionalnih aktera koji nastavljaju da olakšavaju rusko nezakonito finansiranje ili druge zlonamjerne ruske aktivnosti kršeći sankcije SAD-a protiv Moskve.

Izvršna naredba 14033, koju je potpisao predsjednik Biden u junu 2021. godine, nudi dodatno sredstvo administraciji da to učini, ovlašćujući sankcije protiv osoba koje su umiješane u korupciju ili potkopavaju sigurnost ili demokratiju na zapadnom Balkanu.

Kako se ruska invazija na Ukrajinu nastavlja, vjerovatno će uslijediti nove sankcije Zapada. Kulturni i politički uticaj Rusije i ekonomsko prisustvo na zapadnom Balkanu nude Kremlju šansu da uspostavi jednu ili više mogućnosti za j sankcija usred Evrope. Kombinacijom mrkve i štapa, Sjedinjene Države i njihovi saveznici mogu osujetiti planove Rusije.

(Tekst je izvorno objavljen za stranici The Hill)