Odnos Rame i Vučića jeste tehnički, karakterno sličan onom između Tuđmana i Miloševića, ali u biti, u strategiji je bliži odnosu Sykes-Picota prema Bliskom istoku u kojem se ne iscrtavaju nove granice, nego određuju sfere nadgraničnih utjecaja regionalnih nacija u skladu sa zapadnim interesima. Znamo veoma dobro čemu je to dovelo na Srednjem istoku, zašto bi imalu bilo kakvu sumnju da se to neće ponoviti i u našoj regiji, kaže u razgovoru za "Slobodnu Bosnu" Arsim Zekolli, politički analitičar i diplomata iz Sjeverne Makedonije.
Razgovor otvara pitanja posljednjih incidenata na sjeveru Kosova, politike premijera Kosova Albina Kurtija, odnosa Aleksandra Vučića i Edija Rame, američke politike prema Balkanu i drugim aktuelnim pitanjima.
Počnimo od posljednjeg incidenta na Sjeveru Kosova. Još uvijek nije rasvijetljen cijeli slučaj, no ono što znamo jeste da su policijske snage Srbije upale na teritoriju Kosova. Kako biste ocijenili ovaj događaj i šta bi mogla biti namjera Srbije u ovom konkretnom slučaju?
U osnovi, ovo je tek jedna epizoda iz serijala "raspamećivanja" u izvedbi srbijanskog režima uz saglasnost, podršku i logistiku međunarodne zajednice i protivnika Albina Kurtija. Započetog rušenjem njegove legitimne vlade od strana administracije Trumpa, preuzetog od administracije Bidena putem prijetnji Gabriela Escobara o "alternativnim partnerima" umjesto Kurtija. Znalo se još od kraja prošle godine da Zapad sprema nove taktike i strategije za ponižavanje Kurtija, podmetanje stupica i manipulacijama da se postigne željeni cilj – da on bude konstruiran kao "zao momak" nasuprot "dobrom momku" Aleksandru Vučiću. Ta masovna "Specijalna Psihološka Operacija" nije imala uspjeh, naprotiv, samo je učvrstila rejting Kurtija u kosovskom društvu. Pa se zato, sa ovakvim "specijalnim operacijama" pokušava zastrašiti ne Kurti, nego kosovsko društvo, građani, podržavaoci Kurtija i uopće Albanci koji glasaju za njega. Upravo zato i organizovana i kontrolirana šutnja SAD, EU, NATO koja jasno daje na znanje da je kidnapovanje policajaca učinjeno sa njihovom saglasnošću.
Što se tiče Srbije, tj. Vučića, treba ukazati da su dan prije Srbi u Mitrovici skandirali poznatu uvredu na račun Vučića i nasrnuli na njegove vođe Srpske liste. Incidenti koji se dešavaju u neprijatnom trenutku beogradskih demonstracija i sve izvjesnijem širenju na ostatak Srbije, po manjim gradovima. Argument Kosova je još uvijek jak u srpskom društvu, ali ne više samo kao simbol "nepopustljivosti" nego i kao ilustracija tridesetogodišnje manipulacije od strane službi, oligarha, koruptokrata i medija. A ta promjena u Srbiji se pokazuje opasnijom za Vučića nego li tenzije na granici.
Premijer Kosova Albin Kurti je nakon Zelenskog političar koji izaziva najviše pažnje u Evropi. Kako ocjenjujete njegovu trenutnu politiku i poteze koje on vuče?
Mada cijenim i poštujem premijera Kurtija, ipak mislim da se previše stavlja akcenat na njega, a puno manje na volju građana Kosova, pa i Albanaca u regiji. Ima jedna lijepa epizoda iz historije Skenderbega koji nakon podizanja bune, obraća se Albancima: "Ja vam nisam donio slobodu, već sam slobodu našao među vama". Svakako, ne upoređujem Kurtija sa Skenderbegom, nego želim ukazati da je on ipak instrument volje građana Kosova zasićenih korumpiranom opozicijskom oligarhijom, lažnim reformama sa Zapada, stanja perpetualnog status-quoa i ciničnog odnosa euro-američkih diplomata. Osnovica njegovog pristupa nije konflikt sa Srbima ili Srbijom, nego vraćanje dostojanstva građanima, vjeru u institucije, na kraju - u sebe.
Sa druge strane, veoma je indikativno da je Kurti tek jedan iz vala novih, mladih lidera u Europi, tačnije Istočnoj Evropi koja nastupa drugačije, spontanije, humanije, nasuprot arogantne, prestravljene oligarhijske klike sa zapada naviknutoj da se naslanja na balkanske kleptokrate pred kojima se osjećaju superiorno, paternalistički, osiono. Ta nova generacija, to su i Zelenski, Kurti, Sana Marin, Vjosa Osmani, Kaja Kallas, Maja Sandu... E sad uporedite ta imena sa onima iz zapadne Europe, poput Marine LePen, Geert Wilders i dobit ćete zanimiljivu situaciju koja potvđuje ne samo da demokratija danas dolazi sa istoka, nego i da Istočna Evropa pravi razliku između demokratije kao koncept vladavine i zapadne demokratije kao ideologije.
Je li Albin Kurti "trn u oku" međunarodne zajednice, prevashodno Sjedinjenih Država?
Službena Amerika službeno ne podnosi Albina Kurtija. Ali neslužbena Amerika neslužbeno cijeni i vrednuje Albina Kurtija puno više nego Vučića, Ramu, Abazovića, Ahmetija, Konakovića. Odnos Amerike ja sličan odnosu prema Bernie Sandersu, cijenjen zbog svega što je istrpio u životu, zbog nekorumpiranosti, zbog buntovničkog duha, ali na žalost ne po cijenu interesa korporativne Amerike u slučaju Sandersa ili moralno-korumpiranog State Departmenta u slučaju Kurtija.
Kurti jeste trn u oku te banalne, poluobrazovane, arogantne, klijentelističke strukture Amerike poput Grenella, Hilla... naviknutih da se osjećaju kao kolonijalni šerifi u Africi i ne mogu podnijeti nekoga koji je obrazovaniji, uljudniji, civilizovaniji, duhovitiji ne samo u poređenju sa domaćim poltronima, nego i njihovim kontrolorima iz ambasada. Sa druge strane, Kurti je "buntovnik sa puno razloga" koji je poštovan od misleće, obrazovanije Amerike koja dobro razumije posljedice odnosa službenog Washingtona ne samo prema njemu, nego i prema regiji i mlađim generacijama koje pomno prate i uće da prave razliku između ispraznih riječi američkih diplomatskih predstavnika i njihovih konkretnih djela. A to je da Amerika i Zapad, radi stabilnosti putem organizovaog kriminala, su nehotice ili smišljeno prešli sa "grassroots democracy" u prilog "uprooting democracy" širom Balkana.
Šta je uopće aktuelna politika Sjedinjenih Država na Balkanu? Prepoznajete li konture dugoročne američke strategije i gdje je mjesto Srbije odnosno Vučića u toj strategiji?
Uloga Vučića se uopće ne razlikuje od one koju su imali Hashim Thaci i Ramush Haradinaj u Kosovu, Ali Ahmeti i Nikola Gruevski u Makedoniji, ili sada Dritan Abazović u Crnoj Gori. To je isti profil, ista kolonijalna tehnika podmetanja bakra za zlato, favoriziranja poslušnika. Problem sa takvim profilima jeste u tome da oni označavaju ili najavljuju posljednju etapu kolonijalne vladavine. U toj, zadnjoj epizodi, kolonijalne siledžije imaju veću moć nad imperijom nego što imperija ima nad njima, upravo zato što imperija zavisi od njih, a oni sami imaju dovoljno novca i gangstera da ucjenjuju imperije. Ta zamjena uloga rezultira da kolonizirana društva više ne vjeruju ne samo domaćim gangsterima, nego počinju da se sprdaju i sa imperijom. Uostalom, to je upravo predupređenje Samuela Huntingtona zapadu da se samozavarava da dominira putem vrhunske kulture, obrazovanja. To samo zapadnjaci misle o sebi i niko drugi. Jedina nadmoć koju priznaju Zapadu jeste dominacija u ratnoj nadmoći. A sad je i to pod znakom pitanja.
Priča o Srbiji ja malo drugačija, a ipak identična sa ostalim zemljama. Prije pet ili šest godina upozorio sam da način na koji SAD diktiraju naše euro-integracije će nas na kraju dovesti bliže do Srednjeg istoka nego li do Evropske unije. I odista, ukoliko pažljivije sagledamo stanje i aktere u regiji, možemo uvidjeti principe i nijanse strategije koje su SAD i Evropa koristile na Srednjem istoku. Ono što se dešava u našoj regiji jeste kopirana verzija kolonijalne vladavine putem favoriziranja manjina na uštrb demokratije.
Uzmite bilo koju zemlju iz regije i primjetit ćete da je vlast u rukama neke manjine. Poput vladavine manjinskih sunita nad šiitima u Iraku, poput vladavine manjinskih alavita u Siriji nad sunitima, poput Afroamerikanaca nad Afrikancima u Siera Leoneu, poput post-KGB grupacija u centralnoazijskim državama. Uporedite to sa našim stanjem: u Crnoj Gori vladavina manjinskih Srba i pseudo-Albanaca nad većinskim Crnogorcima, u Bosni vladavina neprincipijelne srpsko-hrvatske koalicije nad Bošnjacima, u Makedoniji dominacija Albanaca nad Makedoncima a unutar Albanaca dominiraju (ili se skrivaju) grupacije UDB-e, u Albaniji dominacija starih pravoslavno-muslimanskih porodica Sigurimija i anti-katolika iz vremena Enver Hoxhe. I na kraju, Srbija u kojoj dominira gudurski-kartel krajišnika, metohijaca, zetaša, generalno kao što ih naziva Jevrem Brković, "durmitorskih stojsera" u svim institucijama (osobito bezbjednosnim i finansijskim) nad Srbijancima i Šumadincima. Te su grupacije - svuda - bile osovina putem kojima je UDB-a ili Federacija kontrolisala "bratstvo-jedinstvo", a sada su iste te grupacije preuzete od strane Amerika i Europe.
Gdje je mjesto inicijative "Otvoreni Balkan" u američkoj politici na Balkanu. Kakva je uopće to inicijativa izvan onog što se javno prezentira?
Poput pjesme "Tri put sam video Tita", Otvoreni Balkan je treći pokušaj Amerike da sklepa, slijepi, konstruira teritorijalnu Jugoslaviju, ali bez intelektualnog, ekonomskog, obrazovnog kapaciteta da "stvori Jugoslovene" kao što je Woodrow Wilson upozoravao kralja Karađorđevića. Amerikanci gledaju na svijet kroz naočale svojih mitologija i paranoja. I ta njihova opsesija stvaranjem Frankenstein-federacija je rezultat njihovih iskustava iz Građanskog rata. A pritom, ne žele ili ne umiju razumijeti da je svaka "Jugoslavija" završavala u još krvavijim ratovima nego prije, i ta Open Balkan fantazmagorija jeste osuđena da nastavi taj historijski trend.
Razumljiva je želja SAD da pitanje Balkana prebaci u ruke Evropljana. Još razumljivija je njihova logika da Evropljani trebaju učiniti za Balkan ono što su Amerikanci činili za zapadne Evropljane još od kraja Prvog svjetskog rata. Ono što Amerikanci ne žele razumjeti jeste da Evropa ne želi primiti nekakvu vještačku Open Balkan tvorevinu unutar sebe, da bi se nakon par godina suočili sa eksplozijom građanskih, etničkih, religioznih tenzija u svojoj utrobi. A još gore, ukoliko se taj Otvoreni Balkan koristi ili percepira kao instrument Washingtona unutar EU.
Postoji i drugi razlog zbog čega je Sorošova imitacija otomanstva osuđena na propast, upravo iz ekonomskih razloga. Ubijeđen sam da je Srbiji puno prihvatljivija politička ideja Velike Albanije, nego li ekonomski projekat albanskog tržišta. Dovoljno je posjetiti prodavaonice u Prištini, Tirani, Tetovu, Suvoj Reci, Đakovici u kojoj ćete naći srpske i makedonske produkte. Ali albanske i kosovske nećete naći ni u Beogradu, ni Nišu, ni Skoplju, ni Tetovu, ni Gostivaru. To je taj ekonomski protekcionizam maskiran lažnim izjavama Escobara o "fantastičnim uspjesima ekonomije u regionu". To je ništa više nego diplomatska laž po mjeri oligarha i korumpiranih političara.
Kakva je uloga Edija Rame u regionu i u američkoj politici, posebno u kontekstu Kosova? Je li Albanija izdala Kosovo?
