Piše: Alexander Clarkson
Devastacija izazvana raspadom Jugoslavije 1990-ih bila je odlučujuće iskustvo za evropske lidere i ogroman uticaj na izglede generacije kreatora politike koja će upravljati Evropskom unijom u narednim decenijama. Prije napada 11. septembra 2001. i invazije na Irak dvije godine kasnije, ključni sigurnosni izazovi koji su apsorbirali EU i NATO uključivali su ratove u državama nasljednicama Jugoslavije, zajedno sa stabilizacijom postkomunističkih država u centralnoj i Istočnoj Evropi.
Zastupničke kvazi-države etničkih Srba koje su se borile protiv snaga hrvatske i bosanske vlade u raznim iteracijama tog sukoba bile su podržane oružjem, sredstvima i osobljem koje je srpski-nacionalistički režim u Beogradu pod Slobodanom Miloševićem prisvojio iz bivše jugoslovenske vojske.
Godine 1993. sukobi oko kontrole teritorije i resursa takođe su doveli do neprijateljstava između formacija etničkih Hrvata i Bošnjaka koje su se borile i protiv milicija bosanskih Srba. Ove bitke su bile isprekidane zvjerstvima koja su kulminirala genocidnim masakrom 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka od strane milicija bosanskih Srba u julu 1995. godine.
Nakon ovakvih ratnih zločina i nestabilnosti koju su oni izazvali, SAD i evropske države NATO-a odlučno su intervenirale kako bi okončale rat. Ova manje-više otvorena podrška Hrvatskoj omogućila je njenoj vojsci da ponovo osvoji svu teritoriju koja je bila pod kontrolom hrvatskih srpskih separatista. Početkom septembra 1995., zajednička bošnjačka i hrvatska ofanziva uz podršku NATO zračnih snaga prisilila je srpske milicije da napuste opsadu Sarajeva i dovela do pregovora u američkoj zračnoj bazi u Dejtonu, Ohajo, koji su završili mirovnim sporazumom čiji osnovni obrisi još uvijek oblikuju politiku regiona.
Kako bi se osiguralo da se sve strane pridržavaju svojih obaveza, zajedničke NATO-ruske snage koje su brojale više od 54.000 vojnika na svom vrhuncu bile su stacionirane da osiguraju BiH od jeseni 1995. Naknadni sukob između etničkih albanskih pobunjenika na Kosovu i centralne vlade u Beogradu doveo je do takvog nivoa nestabilnosti da su snage NATO-a ponovo intervenirale u regionu vazdušnim napadima između marta i juna 1999. kako bi prisilile srpsko povlačenje. Iako do sada postoji samo sitno prisustvo NATO trupa u regionu, one se i dalje moraju redovno javljati kako bi smirile tenzije između rivalskih frakcija.
Ovaj sigurnosni nadzor prati i politički koji je uspostavljen u BiH u formi Ureda visokog predstavnika pod mandatom UN-a - OHR. Neizostavno imenovan iz države EU, visoki predstavnik ima moć da nametne obavezujuće pravne odluke vladi Bosne i Hercegovine ako ona nije u stanju djelovati i može smijeniti bosanske kreatore politike s dužnosti ako su prekršili zakonske obaveze. Iako je prvobitno zamišljen kao privremena mjera, glomazni bosanski sistem upravljanja nametnut Dejtonskim sporazumom—po kojem državom zajednički upravljaju Republika Srpska u kojoj dominiraju Srbi i Federacija Bošnjaka i Hrvata koja je i sama podijeljena na nekoliko kantona— stvorila je cikluse zastoja koji se razbijeju samo teškim intervencijama OHR-a.
Ova ravnoteža između suparničkih rukovodstava koja još uvijek odražava sastav elita koje su preuzele vlast početkom 1990-ih i ostala je površinski stabilna. Kontinuirano prisustvo snaga koje sada predvodi EU od oko 1.100 vojnika, zajedno sa traumatičnim sjećanjima na sve što je izgubljeno tokom ratova 1990-ih, bilo je otprilike dovoljno da odvrati srpske, hrvatske i bošnjačke lidere od upotrebe oružja.
