Édouard Philippe, bivši premijer i lider stranke Horizons, jedan je od najvažnijih kandidata političkog centra i umjerene desnice. Njegova kandidatura zasniva se na iskustvu upravljanja državom, fiskalnoj disciplini, podršci privredi i očuvanju evropskih integracija.
Philippe pokušava privući birače koji podržavaju osnovni pravac Macronove evropske politike, ali žele promjenu načina upravljanja Francuskom. Zalaže se za kontrolu javnih finansija, ekonomske reforme i jačanje francuske konkurentnosti.
Njegov problem predstavlja konkurencija drugih kandidata iz istog političkog prostora, posebno Gabriela Attala i Brune Retailleaua. Ukoliko centar i umjerena desnica ne postignu dogovor, njihovi glasovi mogli bi se rasporediti na više kandidata, čime bi se smanjila mogućnost da bilo koji od njih uđe u drugi krug.
Gabriel Attal, bivši premijer i predsjednik Macronove stranke Renaissance, nastoji se predstaviti kao predstavnik nove političke generacije. Zagovara nastavak proevropske politike, ekonomske reforme, ulaganja u obrazovanje i modernizaciju javnih institucija.
Ipak, Attal se suočava s problemom političkog naslijeđa Macronove administracije. Iako nastoji izgraditi samostalan politički identitet, dio birača ga i dalje poistovjećuje s predsjednikom čija je popularnost posljednjih godina značajno oslabjela.
Bruno Retailleau, predstavnik tradicionalne konzervativne desnice i lider Republikanaca, nastoji osvojiti birače kojima su prioriteti sigurnost, imigracija, javni red i očuvanje konzervativnih društvenih vrijednosti.
Njegova politička platforma u pojedinim pitanjima približava se Nacionalnom okupljanju, ali Retailleau nastoji zadržati poziciju unutar tradicionalne desnice i evropskog institucionalnog okvira. Njegova kandidatura dodatno usložnjava odnose između konzervativaca i političkog centra.
Među kandidatima krajnje desnice nalazi se i Éric Zemmour, čiji program uključuje izrazito restriktivnu imigracijsku politiku, naglašavanje francuskog nacionalnog identiteta i protivljenje islamističkom ekstremizmu. Međutim, njegova podrška znatno je manja od podrške Marine Le Pen.
Posebnu pažnju privukla je kandidatura Teddyja Rinera, višestrukog olimpijskog šampiona u džudou, koji je 9. novembra objavio ulazak u predsjedničku utrku. Riner se predstavlja kao kandidat izvan tradicionalnih ideoloških podjela, uz poruke o nacionalnom jedinstvu, obnovi povjerenja i vraćanju perspektive mladima.
Njegov politički program još nije dovoljno razrađen da bi se mogao ravnopravno uporediti s programima vodećih kandidata. Popularnost koju uživa kao sportista ne mora se pretvoriti u izbornu podršku, a tek treba osigurati i potrebnih 500 potpisa izabranih zvaničnika kako bi njegova kandidatura bila potvrđena.
U sadašnjem odnosu snaga Marine Le Pen ima najveće izglede za plasman u drugi krug. Mélenchon je trenutno njen najbliži konkurent, ali Glucksmann i Philippe također imaju mogućnost napredovanja, posebno ukoliko se smanji broj kandidata umjerene ljevice i centra.
Predsjednički izbori u Francuskoj održavaju se u dva kruga. Ako nijedan kandidat u prvom krugu ne osvoji apsolutnu većinu, dvojica najbolje plasiranih ulaze u drugi krug. Zbog toga se konačni pobjednik ne može pouzdano predvidjeti samo na osnovu sadašnjeg rejtinga kandidata.
Više od jednog pitanja
Za Bosnu i Hercegovinu najvažnije pitanje nije samo ko će postati francuski predsjednik, nego kakvu će politiku nova administracija voditi prema proširenju Evropske unije, NATO-u, zapadnom Balkanu i odnosima unutar same Unije.
Francuska ima posebno važnu ulogu jer je jedna od vodećih članica EU, stalna članica Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija i nuklearna sila. Njena politička težina omogućava joj da značajno utječe na evropske odluke, uključujući dinamiku pristupnih pregovora s državama kandidatkinjama.
Tokom Macronovih mandata Francuska je podržavala evropsku perspektivu zapadnog Balkana, ali je istovremeno insistirala na reformi procesa proširenja i snažnijem povezivanju evropskih integracija s institucionalnim promjenama unutar EU. Pariz je dugo bio među najopreznijim evropskim prijestolnicama kada je riječ o prijemu novih članica.
Pobjeda Marine Le Pen mogla bi dodatno otežati evropski put Bosne i Hercegovine. Njeno insistiranje na nacionalnom suverenitetu, ograničavanju ovlasti Brisela i protivljenju daljnjem prenošenju nadležnosti na evropske institucije moglo bi dovesti do još restriktivnijeg francuskog pristupa proširenju.
Takva politika ne bi nužno značila formalno protivljenje članstvu BiH u Evropskoj uniji, ali bi mogla usporiti donošenje ključnih odluka, posebno onih koje zahtijevaju jednoglasnost država članica.
Dodatnu neizvjesnost predstavljali bi odnosi nove francuske administracije s političkim snagama u srednjoj i jugoistočnoj Evropi. Nacionalno okupljanje ideološki je blisko pojedinim evropskim suverenističkim strankama, uključujući politički blok mađarskog premijera Viktora Orbána.
Za Bosnu i Hercegovinu takvo približavanje bilo bi posebno značajno zbog Orbánove dugogodišnje političke podrške Miloradu Dodiku i njegovim stavovima o položaju entiteta Rs.
Ipak, ideološka bliskost ne znači automatski da bi Le Pen preuzela Orbánovu politiku prema BiH. Francuska ima vlastite diplomatske, sigurnosne i strateške interese na Balkanu, a Nacionalno okupljanje nije predstavilo dovoljno detaljnu politiku prema Bosni i Hercegovini da bi se mogao izvesti takav zaključak.
Pobjeda Mélenchona otvorila bi drugačiju vrstu neizvjesnosti. Njegova namjera da smanji oslanjanje Francuske na NATO i promijeni odnose sa Sjedinjenim Američkim Državama mogla bi utjecati na koordinaciju zapadnih saveznika u pitanjima evropske sigurnosti.
Za Bosnu i Hercegovinu, čija je sigurnosna arhitektura snažno povezana s NATO-om, Evropskom unijom i međunarodnim vojnim prisustvom, svaka promjena francuske sigurnosne politike imala bi određenu težinu.
Francuska se pita!
Mélenchonova politička orijentacija, međutim, ne podrazumijeva protivljenje evropskim integracijama BiH. Njegovi stavovi o socijalnoj pravdi, demokratiji i međunarodnom pravu mogli bi otvoriti prostor za saradnju, ali bi njegova konfrontacija s postojećim evropskim ekonomskim i sigurnosnim pravilima mogla otežati zajedničko djelovanje EU.
Pobjeda Glucksmanna vjerovatno bi predstavljala najjasniji kontinuitet proevropske i transatlantske orijentacije Francuske, uz snažnije insistiranje na demokratiji, ljudskim pravima i evropskoj sigurnosti.
Glucksmann je posebno prepoznatljiv po podršci Ukrajini, protivljenju autoritarnim režimima i zalaganju za snažniju evropsku vanjsku politiku. Takav pristup mogao bi odgovarati interesima Bosne i Hercegovine u pogledu očuvanja teritorijalnog integriteta, institucionalne stabilnosti i evropskih integracija.
Ipak, ni njegova eventualna pobjeda ne bi automatski značila ubrzano članstvo BiH u EU. Francuska bi i dalje mogla insistirati na ispunjavanju reformskih uslova, funkcionalnosti državnih institucija i promjenama u samoj Evropskoj uniji prije novog proširenja.
Édouard Philippe i Gabriel Attal predstavljaju opcije koje bi najvjerovatnije osigurale najveći kontinuitet dosadašnje francuske politike prema zapadnom Balkanu.
Obojica podržavaju evropske integracije, saradnju sa zapadnim saveznicima i jačanje evropske sigurnosti. Njihova pobjeda vjerovatno ne bi donijela radikalne promjene francuskog odnosa prema BiH, ali ni garanciju da će Pariz postati snažniji zagovornik ubrzanog proširenja.
Bruno Retailleau mogao bi zauzeti strožiji stav prema proširenju, posebno zbog naglaska na imigraciji, zaštiti granica i unutrašnjoj sigurnosti. Njegov konzervativni pristup vjerovatno bi podrazumijevao dodatne zahtjeve za države kandidatkinje, iako njegova konkretna politika prema BiH još nije dovoljno razrađena.
Francuski izbori imaju i širu geopolitičku dimenziju. Njemačka i Francuska tradicionalno predstavljaju dva najvažnija politička centra Evropske unije. Ukoliko Francuska dobije predsjednika koji osporava postojeći model evropske integracije, to bi moglo promijeniti ravnotežu unutar EU i oslabiti njenu sposobnost da jedinstveno djeluje prema zapadnom Balkanu.
Takav razvoj događaja posebno bi pogodio države koje još nisu članice Unije, jer bi njihova evropska perspektiva u većoj mjeri zavisila od unutrašnjih političkih sukoba među članicama.
A EUFOR?
Za BiH bi značajno bilo i pitanje odnosa Francuske prema međunarodnom prisustvu u zemlji, uključujući misiju EUFOR Althea, čiji mandat zavisi od odluka Vijeća sigurnosti UN-a. Francuska, kao stalna članica s pravom veta, učestvuje u donošenju tih odluka.
Iako nijedan od vodećih predsjedničkih kandidata nije najavio ukidanje podrške toj misiji, promjene u francuskim vanjskopolitičkim prioritetima mogle bi utjecati na buduće diplomatske pregovore o međunarodnom sigurnosnom angažmanu u Bosni i Hercegovini.
Posebnu pažnju zaslužuje i odnos budućeg francuskog predsjednika prema Srbiji. Macron je tokom svojih mandata razvijao intenzivnu političku i ekonomsku saradnju s Beogradom, uključujući velike ugovore u oblasti odbrane. Takva saradnja dio je šire francuske strategije jačanja prisustva na zapadnom Balkanu.
Novi predsjednik mogao bi nastaviti tu politiku, promijeniti njene prioritete ili je povezati sa strožijim zahtjevima u pogledu regionalne stabilnosti i evropskih integracija. Za Sarajevo bi bilo važno hoće li Pariz odnose s Beogradom nastaviti posmatrati prvenstveno kroz stratešku i ekonomsku saradnju ili će snažnije insistirati na sigurnosnim i političkim pitanjima u cijeloj regiji.
Prema trenutnim istraživanjima, francuski birači najbliži su izboru između dvije izrazito različite političke opcije, Marine Le Pen i Jean-Luca Mélenchona. Ipak, do izbora ostaje dovoljno vremena za promjene raspoloženja birača, povlačenje pojedinih kandidatura i stvaranje novih političkih saveza.
Za Bosnu i Hercegovinu najpovoljniji bi, sa stanovišta kontinuiteta evropskih integracija i saradnje sa zapadnim saveznicima, vjerovatno bio izbor proevropski orijentiranog kandidata iz političkog centra ili umjerene ljevice. Pobjeda krajnje desnice otvorila bi veći rizik od usporavanja proširenja EU, dok bi pobjeda radikalne ljevice mogla donijeti neizvjesnost u oblasti transatlantske i sigurnosne saradnje.
Ipak, stvarni utjecaj izbora zavisit će i od sastava francuskog parlamenta, odnosa budućeg predsjednika s vladom, političkih savezništava unutar Evropske unije i međunarodnih okolnosti u kojima će nova administracija preuzeti vlast.
