Profesor David Pettigrew sa Državnog univerziteta Southern Connecticut, uz podršku inicijative „Svijet za Bosnu“ i udruženja iz niza država, uputio je evropskoj komesarki za proširenje Marti Kos pismo u kojem traži preispitivanje puta Srbije ka članstvu u Evropskoj uniji, obustavljanje daljeg finansiranja Srbije iz fondova EU i uvođenje sankcija zvaničnicima Srbije i Rs koji su učestvovali u veličanju Ratka Mladića, prenosi Politicki.ba.
Pismo je datirano 27. septembra, a u njemu se izražava „duboka zabrinutost zbog nedavnih dešavanja u Srbiji i njihovih posljedica za njen status kandidata za članstvo u EU-u“.
Pettigrew navodi da su nedavne izjave i postupci predstavnika vlasti Srbije, prema njegovoj ocjeni, izvrgnuli ruglu vladavinu prava i druge temeljne vrijednosti sadržane u članu 2. Ugovora o Evropskoj uniji.
U središtu pisma je odnos vlasti Srbije prema sahrani pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića.
Pettigrew navodi da je čak šest državnih zvaničnika Srbije bilo uključeno u Mladićevu sahranu u Srbiji, kao i da je jedan državni zvaničnik pratio njegov kovčeg u avionu.
Tvrdi i da su za organizaciju sahrane korišteni državni resursi Srbije.
„Tako je, na primjer, vojno osoblje Republike Srbije dočekalo avion i preuzelo kovčeg. Sahrana i ukop protekli su uz veličanje Mladića koji je osuđen na kaznu doživotnog zatvora zbog genocida. Ovi događaji i izjave su detaljno dokumentovani u medijima“, navodi se u pismu.
Poseban dio pisma odnosi se na učešće patrijarha Srpske pravoslavne crkve Porfirija u pogrebnom obredu.
Pettigrew navodi da je patrijarh Porfirije predvodio pogrebni obred i da je tokom obraćanja veličao Mladića.
Prema riječima citiranim u pismu, Porfirije je navodno izjavio da će Mladićevo „ime ostati duboko utkano u sjećanje i molitve većine srpskog pravoslavnog naroda, koji ga smatra vojnikom i komandantom koji je, u teškom i tragičnom vremenu, stajao na čelu vojske svog naroda i položio život za slobodu i opstanak svog naroda“.
Pettigrew takav odnos prema Mladiću povezuje i s događajima iz vremena genocida u Srebrenici.
„Nažalost, kada jedan pravoslavni vjerski poglavar veliča osobu koja je osuđena za genocid u Srebrenici, zločine protiv čovječnosti i druge ratne zločine širom Bosne i Hercegovine, on nas direktno podsjeća na srpskog pravoslavnog sveštenika koji je blagoslovio pripadnike jedinice 'Škorpioni' prije njihovog odlaska u Srebrenicu 1995. godine“, navodi Pettigrew.
U pismu podsjeća i na riječi koje je taj sveštenik uputio pripadnicima „Škorpiona“ prije njihovog odlaska.
„Taj sveštenik ih je pozvao na borbu protiv bosanskih muslimana, govoreći: 'Turci nisu kao drugi ljudi, svi su oni zvijeri iz Azije'“, navodi se.
Pettigrew potom ukazuje na zločine koje su počinili pripadnici „Škorpiona“, navodeći da su brutalna ubistva nenaoružanih muškaraca i dječaka zabilježena te da su snimci korišteni kao dokazni materijal u sudskim postupcima pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju u Hagu.
Sahranu Ratka Mladića povezuje i s odnosom predsjednika Srbije Aleksandra Vučića prema Rezoluciji Generalne skupštine Ujedinjenih nacija iz maja 2024. godine, kojom je 11. juli proglašen Međunarodnim danom sjećanja i obilježavanja genocida u Srebrenici iz 1995. godine.
„Nedavna sahrana na kojoj se veličao Mladić možda nam može pomoći da bolje razumijemo očajničko protivljenje predsjednika Vučića Rezoluciji Generalne skupštine Ujedinjenih nacija usvojenoj u maju 2024. godine“, navodi Pettigrew.
On Vučićevo protivljenje Rezoluciji opisuje kao još jedan primjer odbacivanja vladavine prava, ukazujući na presude međunarodnih sudova.
„Vučićevo protivljenje rezoluciji je još jedan primjer njegovog odbacivanja vladavine prava, s obzirom na to da su dvije međunarodne pravosudne institucije, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) i Međunarodni sud pravde, okarakterisale zločine počinjene u Srebrenici kao genocid“, stoji u pismu.
Učešće zvaničnika Srbije i vjerskih lidera na Mladićevoj sahrani Pettigrew potom stavlja u kontekst zaključaka MKSJ-a o ratovima devedesetih godina.
Navodi da je to podsjetnik na zaključke MKSJ-a o umiješanosti Republike Srbije i brojnih državljana Srbije u udružene zločinačke poduhvate koji su rukovodili izvršenjem ratnih zločina u Bosni i Hercegovini između 1992. i 1995. godine.
Jedan od takvih udruženih zločinačkih poduhvata, kako se navodi u pismu, imao je za cilj „trajno uklanjanje nesrpskog stanovništva, prvenstveno Hrvata i bosanskih muslimana/Bošnjaka, sa velikih područja Hrvatske i Bosne i Hercegovine“.
Pettigrew potom povezuje političke projekte iz devedesetih godina s konceptom koji se posljednjih godina naziva „Srpski svet“, stoji u tekstu Politicki.ba.
„Cilj udruženih zločinačkih poduhvata tokom 1990-ih je bio 'Velika Srbija', koncept koji je, čak i u novije vrijeme – u 21. vijeku, preimenovan u 'Srpski svet'“, navodi se u pismu.
Prema njegovoj ocjeni, „Srpski svet“ može se posmatrati kao proširenje teritorijalnih aspiracija „Ruskog sveta“, pri čemu podsjeća da je ruski predsjednik Vladimir Putin naglašavao namjeru ujedinjavanja „pravoslavnih naroda“.
Pettigrew podsjeća i da su se od 1992. do 1995. godine ruski dobrovoljci borili zajedno sa pripadnicima vojnih snaga bosanskih Srba.
Zbog svega toga smatra da događaji povezani sa sahranom Ratka Mladića ne predstavljaju samo unutrašnje pitanje Srbije.
„Stoga su implikacije sahrane u Beogradu, na kojoj se veličao Mladić, dalekosežne i duboko zabrinjavajuće, te zahtijevaju konkretan i odlučan odgovor Evropske unije“, poručuje Pettigrew.
U nastavku pisma iznosi konkretne zahtjeve prema evropskoj komesarki za proširenje.
Poziva Martu Kos da preispita evropski put Srbije ukoliko vlasti te države ne pokažu, kako navodi, vjerodostojnu posvećenost obavezama koje proizlaze iz Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju.
„S obzirom na ova dokumentovana kršenja međunarodnog prava i evropskih vrijednosti, kao i na očito kršenje Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SSP) između EU i Srbije, pozivamo Vas da preispitate put ove zemlje ka članstvu u EU, osim ako Srbija ne pokaže vjerodostojnu posvećenost ispunjavanju svojih obaveza iz SSP-a koje se odnose na borbu protiv negiranja genocida i veličanja osuđenih ratnih zločinaca“, navedeno je u pismu.
Zahtjev se ne završava na preispitivanju pregovora Srbije s Evropskom unijom.
Pettigrew traži i obustavljanje finansijske pomoći Srbiji iz fondova EU te sankcije zvaničnicima Srbije i Rs za koje navodi da su učestvovali u veličanju Ratka Mladića.
„Također, hitno Vas pozivamo da obustavite svako dalje finansiranje Srbije iz fondova EU i uvedete sankcije vladinim zvaničnicima Srbije i Republike Srpske koji su učestvovali u veličanju Mladića. Ovakve izjave i postupci ne smiju biti tolerisani niti nagrađivani politikom popuštanja“, navodi Pettigrew.
U pismu upozorava i na posljedice koje veličanje osuđenih ratnih zločinaca može imati na generacije koje dolaze.
„Veličanje Ratka Mladića šalje pogrešnu poruku budućim generacijama jer počinjene zločine prikazuje kao herojska djela i prijeti ponavljanjem upravo tih zločina“, ističe se.
Od Evropske komisije zato očekuje da primijeni pravila i standarde koje je sama uspostavila.
„Od Evropske komisije očekujemo da poštuje vlastita pravila uspostavljena u svrhu demokratske i mirne budućnosti Srbije, Bosne i Hercegovine i regiona, time potvrđujući važnost vladavine prava i evropskih vrijednosti“, navodi Pettigrew.
Komesarki Kos skreće pažnju i na dokument koji je Evropskoj komisiji ranije dostavila grupa Kosnica.
Riječ je, kako se navodi, o sveobuhvatnom dokumentu koji je Kos primila 20. septembra, označenom kao „Registar 145a“, a koji se detaljno bavi zabrinutošću zbog veličanja Ratka Mladića.
Pettigrew traži da Evropska komisija taj dokument, njegovo pismo, navedene incidente i politiku rukovodstva Srbije tokom proteklih decenija uzme u obzir prilikom izrade narednog godišnjeg izvještaja o napretku Srbije, čije je objavljivanje predviđeno za kraj oktobra, navodi Politicki.ba.
„Molimo Vas da prilikom pripreme Vašeg narednog godišnjeg izvještaja o napretku Srbije krajem oktobra 2026. godine uzmete u obzir ovo pismo, kao i sve navedene incidente, te politiku srbijanskog rukovodstva tokom proteklih decenija“, navodi se.
Pettigrew je od Marte Kos zatražio i potvrdu prijema pisma njemu i inicijativi „Svijet za Bosnu“, koja je navedena u kopiji.
Pismo je potpisao kao profesor Državnog univerziteta Southern Connecticut, a podršku mu je dala inicijativa „Svijet za Bosnu“, koju predstavljaju organizacije i pojedinci iz Australije, Belgije, Bosne i Hercegovine, Danske, Finske, Hrvatske, Irske, Italije, Kanade, Luksemburga, Nizozemske, Švedske, Ujedinjenog Kraljevstva i Sjedinjenih Američkih Država.
Iz Australije je navedeno Vijeće bosanske zajednice Novog Južnog Velsa, koje predstavlja Safet Alispahić, a iz Belgije udruženje „For Bosnia“ iz Brisela, koje predstavlja Adem Pobrić.
Iz Bosne i Hercegovine podršku daju OPTIMISTI 2004, koje predstavlja Satko Mujagić, te Udruženje „Žena-žrtva rata“, koje predstavlja Bakira Hasečić.
Iz Danske je naveden Savez pet bosanskih udruženja SBHUD, koji predstavlja Edin Hajder, iz Finske Bosanski kulturni centar i Fudbalski klub Bosna, koje predstavlja Nedžad Jakupović, a iz Hrvatske Udruga mladih Bošnjaka i prijatelja grada Rijeke i Primorsko-goranske županije, koju predstavlja Mensur Ferhatović.
Podršku iz Irske daje Udruženje BiH u Irskoj, koje predstavlja Mirza Ćatibušić.
Iz Italije su navedena udruženja „Bosna in cuore“ iz Rima, „Bosnia ed Erzegovina Oltre i Confini“ iz Piacenze, „Associazione culturale Bosniaca ODV“ iz Bielle, „Associazione Ljiljan“ iz Piancamuna, „Associazione Nema Problema“ iz Bologne i „Džemat Biella“ iz Bielle, uz ime Fatime Neimarlije.
Iz Kanade je naveden Institut za istraživanje genocida, koji predstavlja Emir Ramić, iz Luksemburga Odbor za Srebrenicu-Luksemburg, koji predstavlja Adnan Halilović, a iz Nizozemske Udruženje preživjelih genocida u Srebrenici 1995, koje predstavlja Azret Hrustić.
U Švedskoj podršku daje Savez bosanskohercegovačkih udruženja u Švedskoj (BHRF), koji predstavlja Adnan Mahmutović.
Iz Ujedinjenog Kraljevstva navedeni su Bosnia UK Network – Zajednica bosanskohercegovačkih asocijacija u Velikoj Britaniji, koju predstavlja Sabit Jakupović, te Udruženje „Srebrenica Genocide Survivors Association UK“, koje predstavlja Mujo Delić.
Iz Sjedinjenih Američkih Država navedeni su Patrick McCarthy i Bekir Hodžić, članovi Upravnog odbora Radne grupe za Bosnu i Hercegovinu, te Ida Sefer, predsjednica Bosanskoameričkog instituta za genocid i edukacijskog centra (BAGI).
