Nova politička kriza u Nizozemskoj: Manjinska vlada Roba Jettena zavisi od opozicije, otvara se pitanje nove većine

Nizozemska se suočava s političkim problemima zbog kojih se ponovo otvara pitanje stabilnosti vlade premijera Roba Jettena, formirane 23. februara 2026. godine. Njegova koalicija okuplja tri stranke, ali nema većinu u donjem domu parlamenta, zbog čega je za usvajanje zakona i drugih važnih odluka prisiljena tražiti podršku opozicije.

Vladajući savez čine socijalno-liberalni Demokrati 66 (D66), desno-liberalna Narodna stranka za slobodu i demokratiju (VVD) i demokršćanski Kršćansko-demokratski apel (CDA). Zajedno imaju 66 zastupničkih mjesta, deset manje od 76 potrebnih za natpolovičnu većinu u parlamentu koji broji 150 članova.

Jettenova vlada uspostavljena je nakon 117 dana pregovora koji su uslijedili poslije prijevremenih parlamentarnih izbora u oktobru 2025. godine. Izbori su raspisani nakon raspada prethodne desničarske koalicije, iz koje je Geert Wilders povukao svoju krajnje desničarsku Stranku za slobodu (PVV) zbog neslaganja s partnerima o pooštravanju migracione politike.

Nova vlada od početka je bila suočena s problemom parlamentarne podrške. Tri koalicione stranke nisu uspjele okupiti stabilnu većinu, pa su se odlučile za manjinsku vladu koja mora pregovarati s drugim strankama o svakom važnijem zakonskom prijedlogu.

Među spornim pitanjima posebno se izdvajaju planirane promjene u finansiranju zdravstva i socijalne zaštite. Najveća opoziciona grupacija lijevog centra, savez Zelene ljevice i Laburističke stranke (GroenLinks–PvdA), ranije se usprotivila planovima za smanjivanje pojedinih socijalnih izdvajanja i troškova zdravstvenog sistema.

Sporovi se odnose i na migracionu politiku, stanogradnju, budžetske prioritete i finansiranje odbrane. U tim oblastima postoje razlike između liberalnih, demokršćanskih, lijevih i desnih stranaka, što otežava pronalaženje podrške za vladine prijedloge.

Poseban problem predstavlja položaj VVD-a, koji zastupa desni centar i ekonomski liberalnu politiku. Ta stranka je tokom pregovora o formiranju vlade bila rezervisana prema saradnji sa savezom GroenLinks–PvdA, dok je D66 bio otvoreniji za takvu mogućnost. Razlike između tih političkih blokova odnose se prvenstveno na poreze, javnu potrošnju, socijalnu politiku i migracije.

Ukoliko bi Jettenova vlada izgubila podršku potrebnu za provođenje svog programa ili bi se neka od tri koalicione stranke povukla iz sporazuma, otvorilo bi se pitanje formiranja nove parlamentarne većine.

Jedna od mogućnosti bila bi proširenje postojeće koalicije uključivanjem saveza GroenLinks–PvdA. Takav dogovor zahtijevao bi usaglašavanje ekonomskih i socijalnih politika s VVD-om, koji se ranije protivio ulasku lijevog bloka u vladu.

Druga mogućnost podrazumijevala bi razgovore sa strankama desnice, uključujući JA21. Međutim, takav aranžman otvorio bi dodatna pitanja o migracionoj politici i odnosu prema evropskim institucijama, posebno zbog razlika između D66 i desnih stranaka.

Treća mogućnost bila bi nastavak rada manjinske vlade uz dogovaranje podrške za pojedinačne zakone. Upravo je takav model odabran prilikom njenog formiranja u februaru.

Geert Wilders i njegov PVV ostaju izvan vladajuće koalicije. Nakon raspada prethodne vlade u junu 2025. godine, druge velike stranke izrazile su ozbiljne rezerve prema ponovnoj saradnji s Wildersom. Njegova odluka da povuče ministre iz tadašnje vlade dovela je do ostavke premijera Dicka Schoofa i raspisivanja novih izbora.

U slučaju formalnog pada Jettenove vlade, Nizozemska ne bi automatski morala održati prijevremene izbore. Parlamentarne stranke mogle bi pokušati sastaviti novu većinu u postojećem sazivu parlamenta. Ako pregovori ne bi uspjeli, otvorila bi se mogućnost novih izbora.

Prema dostupnim informacijama koje sam mogao provjeriti za 10. novembar, nije potvrđeno da je Jetten podnio ostavku, da je neka od tri koalicione stranke napustila vladu ili da je parlament izglasao nepovjerenje. Zbog toga se zasad ne može govoriti o potvrđenom padu nizozemske vlade.