Evropske integracije najveći su gubitnik Općih izbora održanih 4. oktobra u Bosni i Hercegovini, ocjenjuje francuski dnevnik Le Monde u opširnoj analizi objavljenoj danas, 9. oktobra, pod naslovom „Bosna i Hercegovina: Evropske integracije, veliki gubitnik općih izbora 4. oktobra“.
Autor analize Emmanuel Grynszpan, specijalni izvještač lista iz Sarajeva, piše da je pobjeda nacionalističkih stranaka pokazala duboko razočarenje građana evropskim integracijama, koje se, uprkos dugogodišnjim obećanjima, sve više udaljavaju.
Tekst počinje gorkom šalom koja se, prema autoru, ovih dana može čuti u sarajevskim kafićima: „Evropska unija će se raspasti prije Bosne i Hercegovine.“
Le Monde ocjenjuje da su izbori donijeli uspjeh nacionalističkim strankama među Srbima, Hrvatima i Bošnjacima, dok su političke snage koje zagovaraju prevazilaženje etničkih podjela ostvarile slabije rezultate.
Adnan Ćerimagić, analitičar Evropske inicijative za stabilnost (ESI), upozorava da je ovogodišnja kampanja pokazala koliko je evropska perspektiva izgubila političku težinu.
„Prvi put pitanje integracije u Evropsku uniju gotovo je nestalo iz predizborne kampanje, iako je na prethodnim izborima bilo u središtu pažnje. Naprotiv, nacionalisti su ga koristili kao metu za napade kako bi mobilizovali svoje birače“, izjavio je Ćerimagić za Le Monde.
Francuski list navodi da se gotovo sve stranke u BiH formalno izjašnjavaju za članstvo u Evropskoj uniji, ali da nijedna nije ponudila uvjerljiv plan za ubrzavanje pristupnog procesa.
Posebna pažnja posvećena je izbornom uspjehu SNSD-a Milorada Dodika u Rs, kao i njegovom približavanju političkim krugovima oko američkog predsjednika Donalda Trumpa.
Le Monde podsjeća da Dodik, kojem je zabranjeno obavljanje predsjedničke funkcije, svoju političku retoriku sve više usklađuje s Kremljom i dijelom Trumpovog okruženja, predstavljajući Evropsku uniju kao birokratsku i globalističku strukturu.
Francuski list piše i o nedavnom angažmanu Trumpovih savjetnika Chrisa LaCivite i Jamesa Blaira, koji su, prema američkim medijima, dobili stotine hiljada dolara za savjetovanje vlasti Rs tokom predizborne kampanje.
Spominje se i Katie Wiles, kćerka šefice kabineta Bijele kuće Susie Wiles, čija kompanija Continental Strategy, prema pisanju Financial Timesa, ima ugovor o lobiranju vrijedan 35.000 dolara mjesečno.
Politički analitičar Dario Jovanović, koji vodi organizaciju Pod lupom, smatra da su Sjedinjene Američke Države i dalje najutjecajnija međunarodna sila u Bosni i Hercegovini.
„Sjedinjene Američke Države najutjecajnija su zemlja u Bosni i Hercegovini. Znaju šta žele i kako to postići“, izjavio je Jovanović.
Prema njegovoj ocjeni, predizborna kampanja bila je manje opterećena međunacionalnim sukobima nego 2022. godine, što povezuje s utjecajem Vašingtona.
Za Evropsku uniju, međutim, nema mnogo razumijevanja.
Jovanović smatra da je Brisel prespor, podijeljen i bez dovoljno političke volje, zbog čega na događaje u Bosni i Hercegovini reaguje sa zakašnjenjem.
Le Monde navodi da je razočarenje evropskom politikom dodatno produbljeno nakon reakcija na državne počasti koje su u Srbiji odane Ratku Mladiću, osuđenom za genocid u Srebrenici, nakon njegove smrti u zatvoru u Hagu.
Ćerimagić smatra da je takav odnos evropskih institucija dodatno narušio njihov ugled.
„To je dodatno pogoršalo sliku Evropske unije u zemlji. Nakon godina neispunjenih obećanja, ni građani ni političari više ne vjeruju u članstvo“, upozorio je.
Razočarenje je prisutno i među privrednicima.
Miron Lukač, izvršni direktor Fondacije 787, koja podržava razvoj novih preduzeća, smatra da Brisel prema Bosni i Hercegovini primjenjuje drugačije kriterije nego prema pojedinim drugim kandidatima.
„Ako uporedimo ubrzani proces u Ukrajini i Moldaviji, on nije zasnovan na zaslugama, nego na isključivo geopolitičkim razlozima. Uslovi za Bosnu također su mnogo strožiji nego što su bili za Rumuniju i Bugarsku“, izjavio je Lukač.
Upozorio je da takav pristup može dodatno ojačati ekonomski utjecaj drugih međunarodnih partnera, posebno Kine.
Prema njegovim riječima, domaći političari sve češće smatraju da je jednostavnije sarađivati s kineskim bankama nego s Evropskom unijom i Evropskom bankom za obnovu i razvoj.
Francuski list razgovarao je i s Filipom Matićem, mladim univerzitetskim istraživačem iz Istočnog Sarajeva, koji zagovara Evropsku uniju zasnovanu na snažnijoj ulozi nacionalnih država.
Matić pritom iznosi otvoreno separatističke stavove, tvrdeći da bi se Rs dugoročno trebala odvojiti od Bosne i Hercegovine i priključiti Srbiji.
Le Monde ističe da, uprkos dubokim političkim i nacionalnim podjelama, među sagovornicima postoji visok stepen saglasnosti o odgovornosti domaćih političkih elita za zastoj evropskih integracija.
Poduzetnica Erna Šošević, osnivačica digitalne poslovne platforme Bizbook, smatra da nacionalističke stranke međusobno sarađuju kada je potrebno zaustaviti reforme koje bi ugrozile njihove interese.
„Iza kulisa se srpski, hrvatski i bošnjački nacionalisti veoma dobro slažu kada treba opstruirati reforme i sačuvati svoje privilegije. Ako bi vlast ispunila zahtjeve Brisela, više ne bi bilo moguće krasti. Ali njima je važnije zadržati vlast“, izjavila je Šošević.
Sličnu ocjenu iznio je historičar i bivši ambasador Bosne i Hercegovine u Francuskoj Slobodan Šoja.
„Odgovorne su naše elite. One žele vladati kao osmanske paše. Ne postoji svijest da je država važnija od njihovih interesa“, rekao je Šoja.
Le Monde upozorava i na finansijske posljedice političke blokade.
Bosna i Hercegovina jedina je država regiona koja tokom 2026. godine nije dobila nijedan euro iz evropskog Plana rasta za zapadni Balkan.
Od ukupno 976,6 miliona eura koji bi joj mogli biti dostupni, čak 373,9 miliona eura moglo bi biti trajno izgubljeno ukoliko do kraja godine ne budu provedene obećane reforme.
Riječ je, između ostalog, o reformama koje se odnose na integritet pravosuđa, sprečavanje sukoba interesa i zaštitu prijavitelja korupcije.
Francuski list prenosi i upozorenje Delegacije Evropske unije u BiH od 6. oktobra da je, zbog dugotrajne političke blokade, Bosna i Hercegovina jedina država regiona bez jasnog vremenskog okvira pristupanja.
Iz Delegacije je poručeno da evropska vrata ostaju otvorena i da formiranje novih vlasti nakon izbora predstavlja priliku za promjene.
Međutim, jedan evropski diplomatski izvor za Le Monde ocijenio je da pobjeda nacionalističkih stranaka dodatno otežava evropski put Bosne i Hercegovine.
„Pobjeda nacionalista veoma je loša vijest jer će buduća vladajuća koalicija vjerovatno biti još manje spremna na reforme. A ne možemo još dugo ostaviti Bosnu izvan Evropske unije, jer će se u suprotnom tamo učvrstiti druge sile koje predstavljaju ozbiljan sigurnosni rizik za kontinent“, upozorio je evropski diplomata.
