FAZ nakon veličanja Mladića: Srbiji postaviti šest pitanja, razmotriti i bezvizni režim

Evropska unija nakon državnog i političkog veličanja Ratka Mladića u Srbiji ne bi trebala ostati samo na osudama niti se zadovoljiti formalnim prekidom pristupnih pregovora koji su već godinama praktično blokirani, smatra Michael Martens, dopisnik njemačkog Frankfurter Allgemeine Zeitunga za jugoistočnu Evropu.

Martens je danas objavio komentar u FAZ-u o mogućim odgovorima Evropske unije nakon skandala izazvanog veličanjem pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića u Srbiji, a glavne teze svog teksta sažeo je u šest tačaka.

Polazi od sve češćih zahtjeva da Evropska unija formalno suspendira pristupne pregovore sa Srbijom.

Međutim, Martens smatra da efekat takvog poteza ne treba precjenjivati jer su pregovori Srbije s EU već nekoliko godina faktički zaustavljeni.

„Prijetiti Srbiji zatvaranjem procesa koji je de facto već zatvoren moglo bi se pokazati kao neefikasan instrument“, naveo je Martens.

Mnogo snažniji pritisak na vlast u Beogradu, smatra on, mogao bi predstavljati uspjeh Crne Gore na njenom putu prema članstvu u Evropskoj uniji.

Crnogorsko približavanje članstvu pokazalo bi građanima Srbije da članstvo u EU nije nedostižno i da država koja provede potrebne reforme može postati članica Unije. Takav razvoj događaja mogao bi, prema Martensu, istovremeno predstavljati i politički pritisak i motivaciju za Srbiju.

Problem je, međutim, što ni završetak svih reformi ne garantira da bi Crna Gora zaista mogla brzo postati članica EU.

Martens posebno ukazuje na Francusku. Za ratifikaciju ugovora o pristupanju nove članice tamo je potrebna tropetinska većina u parlamentu ili referendum, a Francuska je jedna od država u kojima postoji posebno snažan skepticizam prema daljnjem proširenju Evropske unije.

U tom kontekstu Martens izdvaja prijedlog bosanskohercegovačkog analitičara Adija Ćerimagića.

Ćerimagić je predložio da se u budući pristupni ugovor Crne Gore ugradi odredba prema kojoj bi ta država, odmah nakon ispunjavanja svih uslova za članstvo, bila primljena u evropsko jedinstveno tržište i šengenski prostor, čak i ako se ratifikacija punopravnog članstva oduži.

Martens smatra da bi takvo rješenje imalo efekte koji daleko prelaze granice Crne Gore.

Ono bi pomoglo Podgorici, proširilo evropski prostor vladavine prava, ali bi istovremeno moglo ojačati političke i društvene snage u Srbiji koje se protive nacionalizmu i veličanju ratnih zločina.

Ključni trenutak, prema njegovoj analizi, bit će parlamentarni izbori u Srbiji 25. oktobra.

Martens kaže da ne želi prognozirati pobjednika niti tvrditi kojim se istraživanjima javnog mnijenja može vjerovati. O tome će, naglašava, odlučiti građani Srbije.

Ali odmah nakon izbora, smatra, Evropska unija trebala bi vlast koja bude formirana u Beogradu suočiti s nekoliko potpuno jasnih pitanja.

„Je li Mladić bio ratni zločinac – da ili ne? Zaslužuje li državne počasti – da ili ne?“, naveo je Martens.

Odgovori, prema njegovom stavu, ne bi smjeli ostavljati prostor za političke kvalifikacije, relativizaciju presuda ili rezervu prema činjenicama utvrđenim pred međunarodnim sudovima.

„Nova srbijanska vlada koja ne može jasno i nedvosmisleno, bez kvalifikacija ili rezervi, kazati da je Mladić bio ratni zločinac koji nije zasluživao nikakve državne počasti, smjestila bi Srbiju tamo gdje bi, u takvom slučaju, pripadala: izvan Evrope“, napisao je Martens.

U tom slučaju, smatra on, više ne bi postojao ni najmanji razlog da Evropska unija razmatra ponovno pokretanje blokiranih pregovora sa Srbijom.

I ne samo pregovora o punopravnom članstvu.

Martens otvara pitanje treba li državi koja ne može nedvosmisleno odbaciti veličanje pravosnažno osuđenog ratnog zločinca omogućiti približavanje evropskom jedinstvenom tržištu ili šengenskom prostoru.

Ide i korak dalje.

Prema njegovom mišljenju, moglo bi se postaviti i pitanje jesu li bezvizni režim i sporazumi o pridruživanju primjereni za zemlju koja bi se, ukoliko nastavi sadašnjim ideološkim pravcem, približavala Rusiji i Bjelorusiji više nego Evropskoj uniji.

Martens pritom naglašava da se unaprijed ne mogu znati odgovori buduće srbijanske vlade i da bi ta pitanja trebala biti postavljena tek nakon izbora – ali odmah nakon njih.

Njegov komentar dolazi nakon niza evropskih reakcija na način na koji je Mladić ispraćen u Srbiji. Sahrani su prisustvovali visoki državni zvaničnici, a događaj i javno veličanje Mladića izazvali su osude evropskih i američkih zvaničnika. Financial Times je izvijestio da su među prisutnima bili visoki zvaničnici Srbije, Dodik i ruski ambasador, dok su iz EU i SAD stigle osude institucionalnog veličanja pravosnažno osuđenog ratnog zločinca.

U evropskoj javnosti već su se pojavili zahtjevi za potpunim zaustavljanjem pristupnih pregovora Srbije. HRT je još 8. septembra izvijestio da se, upravo prema Martensovim informacijama iz Brisela, sve glasnije govori ne samo o prekidu pregovora nego i o mogućem zaustavljanju pretpristupnog finansiranja Srbije.

Crna Gora se u toj raspravi pojavljuje kao mogući kontrast Srbiji. Austrija je ove sedmice ponovo podržala njeno članstvo u EU zbog ostvarenog napretka, dok je predsjednik austrijskog parlamenta Walter Rosenkranz tokom razgovora s predsjednikom Skupštine Crne Gore Andrijom Mandićem istovremeno otvorio pitanje Mladića i Mandićevog izražavanja saučešća njegovoj porodici.