Bosna i Hercegovina i Srbija tokom 2024. godine bile su mjesta na kojima su djelovali kampovi povezani s Rusijom, u kojima su obučavani ljudi za izazivanje masovnih nereda tokom predsjedničkih izbora i referenduma o evropskim integracijama u Moldaviji, navodi se u novom izvještaju Evropskog parlamenta.
Dokument je pripremio švedski zastupnik u Evropskom parlamentu Tomas Tobé, izvjestilac Posebnog odbora za Evropski štit demokratije, a objavljen je u okviru postupka kojim Evropski parlament razmatra načine zaštite evropskih demokratija od stranog miješanja, hibridnih operacija i dezinformacija.
U dijelu izvještaja koji se odnosi na zapadni Balkan navodi se da su Srbija i Bosna i Hercegovina tokom 2024. godine bile domaćini vojnih kampova povezanih s Rusijom.
U njima su, prema navodima dokumenta, obučavani agitatori koji su trebali učestvovati u izazivanju masovnih nereda tokom predsjedničkih izbora i referenduma o evropskim integracijama Moldavije.
Evropski parlament ove tvrdnje povezuje s informacijama utvrđenim u postupcima pred moldavskim pravosuđem.
Posebno se spominje teritorija entiteta Rs.
Prema izvještaju, regrutirani učesnici prolazili su obuku za destabilizacijske aktivnosti, dok su Srbija i Rs služile kao regionalna infrastruktura i mjesta za obuku i pripremu operacija.
Navodi iz dokumenta Evropskog parlamenta odnose se na operaciju o kojoj su prve informacije objavljene neposredno prije predsjedničkih izbora i referenduma o članstvu Moldavije u Evropskoj uniji u oktobru 2024. godine.
Moldavske vlasti tada su saopćile da su otkrile mrežu ljudi pripremanih za izazivanje nasilnih nereda i destabilizaciju države.
Prema informacijama koje su objavili moldavska policija i obavještajna služba, državljani Moldavije prolazili su obuku na lokacijama u BiH i Srbiji, a instruktori su bili povezivani s ruskim privatnim vojnim strukturama Ferma i Wagner.
Naknadno istraživanje BIRN-a i moldavskog istraživačkog medija CU SENS identificiralo je lokacije na kojima je obuka navodno provođena.
Jedna od njih nalazila se kod Glamočana, nedaleko od Banje Luke, dok je druga identificirana kod sela Radenka u istočnoj Srbiji, blizu granice s Rumunijom.
Prema rezultatima te istrage, odabrani učesnici prethodno su prolazili početnu obuku u Rusiji, nakon čega su pojedine grupe upućivane na zapadni Balkan.
Instruktori povezivani s ruskim strukturama obučavali su ih za različite aktivnosti, uključujući upravljanje dronovima, fizičku obuku i postupanje tokom protesta i nereda.
Informacije o mogućem postojanju takvog kampa u blizini Banje Luke izazvale su veliku pažnju u BiH još u oktobru 2024. godine.
Tada su predstavnici sigurnosnih institucija održali sastanak nakon što su iz Moldavije stigle informacije da su na teritoriji BiH obučavani moldavski državljani.
Tadašnje Ministarstvo sigurnosti BiH odbacilo je tvrdnje da sigurnosne agencije raspolažu informacijama o postojanju kampova u BiH.
„Sigurnosne agencije u Bosni i Hercegovini ne raspolažu podacima da bilo gdje u BiH, pa ni u Rs, postoje kampovi u kojima su navodno obučavane osobe iz Moldavije“, saopćeno je tada iz Ministarstva.
S druge strane, Ambasada Sjedinjenih Američkih Država u BiH tada je izvještaje o Rusima povezanim s privatnim vojnim strukturama koji su navodno upravljali kampom u Rs nazvala uznemirujućim.
Ministar vanjskih poslova BiH Elmedin Konaković tada je tvrdio da je lično vidio dokaze o djelovanju takvih grupa u BiH.
„Postoje dokazi koje sam lično vidio da su takve grupe operisale po BiH“, rekao je Konaković u oktobru 2024. godine, povezujući slučaj s ruskim utjecajem u regionu.
Slučaj sada dobija novu političku dimenziju jer je uvršten u dokument Evropskog parlamenta o zaštiti evropskih demokratskih sistema.
Posebni odbor za Evropski štit demokratije usvojio je izvještaj 23. juna sa 20 glasova za, devet protiv i dva suzdržana, a dokument je potom upućen u daljnju proceduru Evropskog parlamenta.
U izvještaju se Rusija označava kao glavni vanjski akter hibridnih prijetnji evropskim demokratijama, dok se među državama koje provode aktivnosti usmjerene prema EU navode i Bjelorusija, Kina, Iran i Sjeverna Koreja.
Posebni odbor predlaže niz mjera kojima bi Evropska unija trebala odgovoriti na takve operacije, uključujući snažniju zaštitu izborne infrastrukture, brže reagiranje na pokušaje stranog utjecaja na izbore, borbu protiv koordiniranih dezinformacijskih kampanja i veću zaštitu nezavisnih medija, istraživačkih novinara i organizacija civilnog društva.
Evropski parlament je i ranije posebno upozoravao na mogućnost korištenja Rs za ruske obavještajne i hibridne operacije.
U rezoluciji o izvještajima Evropske komisije o BiH za 2023. i 2024. godinu, usvojenoj u julu 2025, Evropski parlament izrazio je ozbiljnu zabrinutost zbog sigurnosnih rizika koje predstavljaju veze tadašnjeg rukovodstva Rs s Moskvom.
Parlament je tada pozvao Evropsku uniju da istraži korištenje Rs kao ulazne tačke za ruske obavještajne operacije i hibridne napade na države članice EU, kao i da pomogne BiH u suprotstavljanju ruskim kampanjama dezinformiranja.
Novi dokument Evropskog parlamenta ide korak dalje jer se ne zadržava samo na upozorenju o mogućem ruskom djelovanju, nego navodi konkretan slučaj u kojem su BiH i Srbija korištene kao mjesta za pripremu operacije usmjerene na destabilizaciju političkog i izbornog procesa u Moldaviji.
