Kao akcionari Grupacije Evropske investicione banke (EIB), države članice Evropske unije su za ovu godinu odobrile rekordno visoku gornju granicu finansiranja od 100 milijardi eura, kao i nove programe za jačanje konkurentnosti, tehnološkog liderstva i sigurnosti Evrope. Tokom zasjedanja u Luksemburgu, Savjet guvernera EIB-a, koji čine ministri finansija zemalja članica EU, dao je zeleno svjetlo za planove finansiranja za 2025. godinu.
Savjeti direktora EIB-a i Evropskog investicionog fonda (EIF) ranije su odobrili povećanje ulaganja u oblasti bezbjednosti i odbrane, energetske mreže te pokretanje novog programa TechEU s ciljem jačanja tehnološke pozicije Evrope. Odobreni su i strateški projekti, uključujući podršku ukrajinskoj ekonomiji i izgradnju velike vojne baze u Litvaniji.
„Jednoglasna podrška naših akcionara – 27 država članica – našim prijedlozima da se osigura rekordan iznos sredstava za odbranu, energetsku sigurnost i tehnološko liderstvo pokazuje ključnu ulogu Grupacije EIB u podršci strateškim prioritetima Evrope“, izjavila je predsjednica EIB-a Nađa Kalvinjo. „U svijetu gdje se sve mijenja, EU ostaje simbol jasnoće, povjerenja i stabilnosti.“
Nova gornja granica finansiranja za 2025. godinu postavljena je nakon polugodišnjeg preispitivanja operativnog plana EIB-a. Uključuje povećanje učešća sektora bezbjednosti i odbrane u ukupnom finansiranju na 3,5%, više od 11 milijardi eura za elektroenergetske mreže i skladištenje energije, te dodatnu podršku tehnološkim i inovacionim industrijama EU.
TechEU: najveći EU program za tehnološki razvoj
Grupacija EIB pokreće TechEU, do sada najveći program finansiranja inovacija i tehnološkog liderstva u EU, sa ciljem privlačenja talenata, kapitala i investicija. U periodu od 2025. do 2027. godine, TechEU će obezbijediti 70 milijardi eura kroz vlasnički i kvazivlasnički kapital, kredite i garancije, uz privlačenje najmanje 250 milijardi eura dodatnih investicija iz privatnog sektora.
TechEU nadopunjuje „Strategiju za novoosnovana i brzorastuća preduzeća“ Evropske komisije, podržavajući visokorizične projekte i inovativne kompanije u svim fazama investicionog ciklusa. Posebna pažnja biće usmjerena na superračunare, vještačku inteligenciju, digitalnu infrastrukturu, kritične sirovine, zelenu industriju (poput vjetroelektrana), zdravstvo, bezbjednosno-odbrambene tehnologije, robotiku i napredne materijale.
Dogovor za čistu industriju i energetska tranzicija
U skladu s evropskim Dogovorom za čistu industriju, Savjet direktora EIB-a odobrio je prvi paket instrumenata u okviru programa TechEU, koji uključuje jačanje uzajamnih garancija za proizvodnju energije iz vjetra i tri nova instrumenta za podizanje konkurentnosti Evrope.
Paket vrijedan 1,5 milijardi eura obezbijediće kontragarancije putem partnerskih banaka proizvođačima mrežnih komponenti, s ciljem osiguranja održivog snabdijevanja energijom. Time će se omogućiti efikasnija integracija obnovljive energije u elektroenergetske mreže i isporuka pristupačne energije domaćinstvima i privredi širom EU.
EIB i Evropska komisija najavili su pilot-program vrijedan 500 miliona eura za širu primjenu korporativnih ugovora o kupovini električne energije (PPA), kako bi preduzećima obezbijedili stabilne i povoljne troškove energije. Putem ovog programa, EIB će izdavati kontragarancije za dio PPA ugovora zaključenih s energetskim intenzivnim i srednjim preduzećima za dugoročnu kupovinu energije iz čistih izvora.
Dodatno, program garancija CleantechEU vrijedan 250 miliona eura osiguraće likvidnost i obrtni kapital za mala i srednja preduzeća fokusirana na razvoj zelenih tehnologija. Biće nastavljen i postojeći program podrške proizvođačima vetroturbina i komponenti, uz dodatnih 1,5 milijardi eura.
Novo rukovodstvo EIB-a
Ministar finansija Češke Zbinjek Stanjura imenovan je za novog predsjednika Savjeta guvernera EIB-a s jednogodišnjim mandatom.
„EIB ima ključnu ulogu u podršci evropskim prioritetima, od odbrane i energetske sigurnosti do pristupačnog stanovanja“, izjavio je Stanjura, dodajući da se raduje saradnji sa predsjednicom Kalvinjo i drugim ministrima EU.
Ministarka finansija Bugarske Temenužka Petkova, koja je do sada predsjedavala Savjetom guvernera, istakla je da je EIB „ubjedljivo dokazala sposobnost da odgovori na sve složenije geopolitičke izazove, te da efikasno podrži bezbjednost, digitalnu i zelenu tranziciju, kao i ekonomski rast Evrope, uz očuvanje operativne i finansijske stabilnosti banke“.
Svoj prvi godišnji izvještaj predstavio je i Revizorski odbor EIB-a, kojem je upravo imenovana nova predsjednica Katja Pluto, naslijedivši Nunja Gracijasa Fernandesa.
