Sve češće oštre poruke zvaničnog Beograda imaju za cilj da destabilizacijom prilika u Crnoj Gori skrenu pažnju sa nedostatka reformskih procesa u Srbiji, a u pozadini se krije visok stepen zabrinitosti Aleksandra Vučića da bi “mlađi brat” mogao da uđe u Evropsku uniju 2028. godine, prije države kojom suvereno vlada, pišu crnogorske "Vijesti".
To su ocijenili sagovornici ovog utjecajnog medija, odgovarajući na pitanje zašto odnosi Srbije i Crne Gore ne napreduju četiri godine nakon odlaska Demokratske partije socijalista (DPS) sa vlasti, iako se to očekivalo.
Docentkinja na Univerzitetu Donja Gorica Nikoleta Đukanović kazala je za “Vijesti” da joj trenutna situacija izgleda tako da vlasti u Beogradu ne mogu da istrpe činjenicu da Crna Gora brže napreduje na putu integracije u evropsku porodicu naroda. Zato, kako je ocijenila, na sve načine, preko svojih eksponenata u crnogorskoj vlasti, ali često i “neposredno pokušava da destabilizuje procese u našoj državi, ne bi li pred svojim građanima mogli da prikažu da su oni lideri u regionu i na taj način održali podršku za dalje upravljanje političkim procesima u svojoj državi”.
“Ono što govori u prilog ovoj tezi jeste i činjenica da nakon svakog krucijalnog napretka Crne Gore i podrške sa zapadnih adresa, eksponenti politike zvaničnog Beograda u našoj državi pokreću teme koje duboko dijele crnogorsko društvo”, pojasnila je Đukanović.
Ona je istakla da je očekivano da su odnosi između država sadržajniji i usmjereni na saradnju od kada su na vlast došle partije koje su usmjerene na zaštitu njihovih interesa u Crnoj Gori, ali da očigledno njihovi napori da zadovolje Vučića nijesu dovoljni. Ocijenila je da se crnogorski političari mire sa ponižavajućim odnosom koji Vučić prema njima ima u kontinuitetu.
“Smatram da se ti odnosi mogu popraviti onda kada vlasti obje države budu zavisile isključivo od građanski orijentisanih struktura, koje vide naše dvije države u EU, uz poštovanje demokratskih principa i standarda i uz međusobno potpuno uvažavanje i poštovanje”.
Đukanović je kazala da će sve različito od toga voditi stvaranju dva pola koji će kopati rovove, “što će nas odvući od reformskih procesa izgradnje institucija koji su neophodni”.
Istakla je da izgradnji boljih odnosa ne doprinosi ni strukturna različitost ova dva društva.
“U Crnoj Gori oko 80 odsto građana želi da uđe u EU, dok je ta brojka u Srbiji ispod 40 odsto. To nam govori da vlasti imaju različite vizije razvoja uprkos javnim narativima. Ono što stalno potenciramo su potrebe izgradnje institucija koje bi nezavisno od političkih promjena omogućile građanima da se adekvatno obrazuju, zapošljavaju, napreduju, da koriste svoja prava, ali i da poštuju svoje obaveze, što bi dovelo do prosperiteta dva društva u krajnjem”.
Odnosi ne napreduju jer se nije promijenila i vlast u Srbiji
Profesor političke sociologije na Fakultetu političkih nauka u Beogradu Zoran Stojiljković kazao je za “Vijesti” da odnosi Srbije i Crne Gore ne napreduju i nakon četiri godine nakon odlaska DPS-a, zato što se nije promijenila i vlast u Srbiji.
“Nju personalizuje sveprisutni Vučić kome izgleda da je i odora vođe Srbije pretijesna, pa bi da bude i branitelj i tutor i intepretator interesa svih Srba. Pri tome on, ali ne samo on, nije demokrata koga, po Lasvelu, krase otvoreni ego i pozitivan odnos prema drugačijima, koji uključuje i upitnost prema sopstvenoj poziciji. Rezultat su pouzdanost i vjera u okruženje koja rezultira i slobodom od sveprisutne tjeskobe”, kazao je Stojiljković.
On je istakao da se radi o “spin diktatoru” koji “vlada upravljajući pažnjom i preusmjeravajući je kad god se, oko pitanja poput rudarenja litijuma, nađe u nevolji i manjini, pa mu onda i upućivanje žaoka prema Crnoj Gori dođe kao dobrodošao predah”. Navodi da to Vučić ne bi radio, da u tome ne nalazi dvostruki isplativ interes i razlog.
“Prvo, jer to još uvijek prolazi. Nezanemarljivoj u Srbiji četvrtini koja bi da mijenja granice i sanja opasan san o nekoj velikoj Srbiji, treba pridodati i one koji, istina priznaju njenu suverenost, cinično konstatuju da ‘dva oka u glavi’ od kojih je jedno osam puta veće i nisu lijep i održiv prizor, ali bi voljeli neku politički nepunoljetnu Crnu Goru koja bi slijedila izbore i put Srbije”.
Stojiljković je kazao da mu “stvar olakšava” i činjenica da u regionu ima političara kojima je kritička pozicija prema vlastima u Srbiji prešla u sumnju u namjere Srbije “vo vjeke vjekov” kao identifikacionu kartu i obavezno štivo - opet bez sumnje u sopstvenu poziciju i motive.
Provokativna najava "političkih litija"
Politički analitičar iz Srbije Boško Jakšić ocijenio je da se Vučić teško miri sa činjenicom da je Crna Gora nezavisna država, a ne mlađi brat Srbije nad kojim bi on da ima tapiju.
“Sve potiče još iz vremena Mila Đukanovića kada su njihovi odnosi najbolje mogli da se definišu kao narcizam malih razlika. Spajaju ih autoritarnost, zloupotreba nacionalizma i korupcija, razdvajaju liderske ambicije i sujete”.
Jakšić je kazao da zato Vučić burno reaguje kada vlasti u Podgorici donesu neke odluke koje su u interesu Crne Gore, ne obavezno i Srbije:
“Recimo o priznavanju nezavisnosti Kosova 2008... Vučić i danas smatra da je to bio ‘nož u leđa’ cetinjskih suverenista, ne uspijevajući da prepozna da je to bio pragmatski korak koji Crnu Goru približava evroatlantskim integracijama. Tako je bilo i sa Rezolucijom o genocidu u Srebrenici zbog čijih je amandmana na tekst Podgoricu optužio da je ‘kao nečiji potrčko, odigrala prljavo’”.
Jakšić je kazao da Vučićeva nedavna izjava da Srbija “neće biti džak za udaranje” i da se ne boji laži onih koji protiv njega vode “hajku” jeste prevashodno namijenjena javnosti Srbije, ali da nema veze sa realnošću.
“Crna Gora niti se miješa, niti ima kapacitete da ugrožava Srbiju. Za razliku od Beograda. ‘Znam da postoje u Crnoj Gori ljudi koji žele da podignu strah od Srbije’, kaže Vučić, ali ne pominje zazor koji u Crnoj Gori izazivaju ‘vikend birači’ njegovih piona Andrije Mandića i Milana Kneževića, slabo kamufliranih pobornika ‘Srpskog sveta’ koji znaju da ignorišu manifestacije u svojoj državi, ali ne propuštaju da se svakom prilikom pojave u Beogradu, ili da prisustvuju vojnoj vježbi Vojske Srbije na Pešteru”.
Jakšić je ocijenio da je sadašnja Vučićeva pojačana agresija direktno vezana za rezultat DPS-a u Podgorici, što je “poslije četiri godine prvi poraz vladajuće koalicije naklonjene Beogradu i promašaj političkog inženjeringa predsjednika Srbije u Crnoj Gori”.
“Najava da će posjetiti Srbe na teritoriji Crne Gore je provokativna jer će te političke litije doprinijeti polarizaciji, a ne dobrosusjedstvu. Nisam siguran da bi Vučić volio da vidi da Srbija ima poštovanje koje Crna Gora ima u Srbiji”, kazao je Jakšić.
“Ono što možemo da primijetimo da je vlast u Srbiji poštovala isključivo pojedince koji su iskusni autoritarni političari, ne i one koji su političku moć crpili iz radnih biografija, akademskog i društvenog života”.
To, kako je kazala, govori, da i oni žele zadržavanje postojećeg stanja sa preraspodjelom uloga, a ne strukturne promjene društva koje će suštinski biti meritokratsko.
Ona je ocijenila da pitanje Kosova može da utiče na odnose dvaju država, jer će dinamika razvoja odnosa između Kosova i Srbije umnogome odlučivati o sudbini odnosa Srbije sa drugim državama regiona.
“Ono što takođe smatram je da ukoliko vlast u Crnoj Gori uspije da se odupre pritiscima Beograda i iskoristi istorijsku šansu da u narednih pet, šest godina uspije da sprovede reformske procese i ostvari glavni spoljnopolitički cilj, mislim da bi to bitno unaprijedilo naše odnose u perspektivi, te da bismo u tom momentu mogli značajno da pomognemo da se cijeli region integriše u evropsku porodicu naroda”, kazala je Đukanović.
NATO i EU, ili BRIKS
