U Briselu je za danas, 3. novembra, najavljena stručna rasprava o pripremama Evropske unije za proširenje i ekonomskom povezivanju država zapadnog Balkana s jedinstvenim evropskim tržištem. Skup je organiziran u okviru aktivnosti posvećenih budućnosti politike proširenja EU, a među temama su Plan rasta za zapadni Balkan i razvoj zajedničkog regionalnog tržišta.
Prema najavi objavljenoj na platformi Evropske komisije, organizator dijaloga je Strategers Institute, u saradnji sa Sekretarijatom Centralnoevropskog sporazuma o slobodnoj trgovini (CEFTA).
Rasprava je usmjerena na mogućnosti postepenog uključivanja ekonomija zapadnog Balkana u evropsko tržište prije njihovog punopravnog članstva u Evropskoj uniji, kao i na institucionalne i ekonomske reforme potrebne za ostvarivanje tog cilja.
Za Bosnu i Hercegovinu posebno je značajan Plan rasta Evropske unije za zapadni Balkan, čija je ukupna vrijednost šest milijardi eura za period od 2024. do 2027. godine. Od tog iznosa dvije milijarde eura predviđene su kroz bespovratnu pomoć, dok četiri milijarde čine povoljni zajmovi.
Plan predviđa postepeno približavanje ekonomija regije jedinstvenom tržištu EU, jačanje regionalne saradnje i provođenje reformi u oblastima javne uprave, vladavine prava, poslovnog okruženja i upravljanja javnim finansijama.
Bosna i Hercegovina, zajedno sa Srbijom, Crnom Gorom, Albanijom, Sjevernom Makedonijom i Kosovom, obuhvaćena je ovim evropskim instrumentom.
Jedan od ključnih elemenata evropskog pristupa jeste zajedničko regionalno tržište, čiji je cilj uklanjanje administrativnih i drugih prepreka slobodnijem kretanju robe, usluga, kapitala i radne snage među ekonomijama zapadnog Balkana.
U tom procesu značajnu ulogu ima CEFTA, čiji Sekretarijat učestvuje i u organizaciji današnjeg briselskog dijaloga.
Za privredu Bosne i Hercegovine usklađivanje s pravilima evropskog tržišta posebno je važno zbog činjenice da je Evropska unija njen najveći vanjskotrgovinski partner. Promjene u carinskim procedurama, tehničkim standardima, digitalizaciji trgovine i međusobnom priznavanju određenih kvalifikacija mogu utjecati na poslovanje domaćih kompanija i njihov pristup evropskom tržištu.
Evropska komisija politiku postepenog uključivanja država kandidata u pojedine segmente jedinstvenog tržišta povezuje s provođenjem reformskih obaveza. To znači da pristup određenim pogodnostima zavisi od ispunjavanja unaprijed utvrđenih uslova, a ne samo od formalnog statusa države u procesu evropskih integracija.
Današnji dijalog u Briselu dio je šire rasprave o tome kako Evropska unija i države kandidati trebaju pripremiti svoje institucije, ekonomije i regulatorne sisteme za buduće proširenje.
Na skupu je najavljeno učešće Valentine Superti, direktorice za zapadni Balkan u Generalnoj direkciji Evropske komisije za proširenje, crnogorske ministrice evropskih poslova Maide Gorčević, direktorice Sekretarijata CEFTA-e Pranvere Kastrati i bivšeg ministra finansija Sjeverne Makedonije Fatmira Besimija. Moderator je Nicholas Whyte iz APCO Global Solutions.
Prema programu organizatora, učesnici trebaju razmotriti koje trgovinske prepreke treba prioritetno ukloniti, kako regionalna saradnja može ubrzati ekonomsko približavanje Evropskoj uniji te na koji način evropski finansijski instrumenti mogu podržati provođenje reformi.
Posebna pažnja predviđena je za novi višegodišnji finansijski okvir Evropske unije za period od 2028. do 2034. godine, kao i za povezivanje evropskog finansiranja s reformama, investicijama i poboljšanjem životnog standarda građana.
Dijalog je uvršten među prateće događaje Foruma o proširenju Evropske unije 2026, koji organizira Evropska komisija.
Prema objavljenom programu, skup nema karakter formalnog pregovaračkog sastanka Evropske unije i država zapadnog Balkana. Do sada nije potvrđeno usvajanje novih odluka niti posebnih zaključaka koji bi se odnosili na Bosnu i Hercegovinu.
