Građanski protesti u Albaniji, koji su krajem maja počeli zbog protivljenja luksuznom turističkom projektu povezanom s porodicom američkog predsjednika Donalda Trumpa, prerasli su u najintenzivniju društvenu pobunu u zemlji od pada komunističkog režima 1991. godine.
Francuski Le Monde u opširnoj reportaži iz Tirane i Zverneca piše da se pokret poznat kao „Revolucija flamingosa“ radikalizirao nakon četiri i po mjeseca gotovo svakodnevnih demonstracija.
Prekretnica se dogodila 13. oktobra, kada su se protestima pridružile hiljade studenata. Mirna večernja okupljanja zamijenili su sukobi s policijom, paljenje javnih objekata, razbijanje izloga i blokade saobraćajnica.
U glavnom gradu zapaljene su pojedine javne zgrade, oštećene banke i saobraćajna infrastruktura, a nemiri su se proširili i na druge albanske gradove.
Prema podacima koje prenosi francuski list, tokom tri dana uhapšena je 71 osoba, dok je povrijeđeno 89 ljudi, među kojima 61 policajac.
Demonstranti zahtijevaju ostavku premijera Edija Rame, odlučniju borbu protiv korupcije, bolje životne uslove i promjene u obrazovnom sistemu.
Pokret je nastao 31. maja u Zvernecu, na albanskoj jadranskoj obali, gdje su stanovnici i ekološki aktivisti počeli protestovati protiv planova izgradnje luksuznog turističkog kompleksa povezanog s Jaredom Kushnerom, zetom Donalda Trumpa, i Ivankom Trump.
Područje je poznato po osjetljivim prirodnim staništima, uključujući populacije flamingosa, po kojima je protestni pokret dobio ime.
Projekat je izazvao zabrinutost zbog mogućeg uništavanja zaštićenih područja, netransparentnog raspolaganja zemljištem i političkih veza investitora.
Međutim, tokom narednih mjeseci ekološki zahtjevi prerasli su u znatno šire nezadovoljstvo načinom upravljanja državom.
U razgovoru za Le Monde istraživačica Gresa Hasa ocjenjuje da je riječ o nagomilanom nezadovoljstvu koje traje decenijama.
„Ljudi žele živjeti u demokratskoj zemlji. To je rezultat 35 godina nagomilanih frustracija nakon pada komunističke diktature 1991. godine“, kazala je Hasa.
Francuska novinarka Faustine Vincent opisuje atmosferu u Tirani, gdje su mnoge trgovine zatvorene iz straha od nasilja.
Na jednom izlogu vlasnik je ostavio poruku demonstrantima da ih podržava, ali ih moli da ne uništavaju njegovu radnju.
Takve poruke pokazuju složen odnos građana prema protestima. Mnogi podržavaju zahtjeve demonstranata, ali istovremeno strahuju od nasilja i uništavanja privatne imovine.
Osamnaestogodišnja studentica Assia smatra da su mirni protesti iscrpili svoje mogućnosti.
„Protestovali smo mirno 137 dana, uzalud. Ništa se neće promijeniti ako ne budemo nasilni“, izjavila je za Le Monde.
Tridesetčetverogodišnji Besi, koji je od početka protesta četiri puta hapšen, tvrdi da se zemlja nalazi u revolucionarnom trenutku.
Njihove izjave odražavaju rastuće nezadovoljstvo dijela demonstranata, ali i opasnost da nasilje potisne prvobitne građanske zahtjeve.
Prema francuskom listu, nezadovoljstvo posebno raste među mladima, koji upozoravaju na visoke troškove obrazovanja, loše stanje univerziteta, nedostatak perspektive i ograničene mogućnosti zapošljavanja.
Dio građana izbjegava javno učestvovanje u protestima jer strahuje od posljedica na radnim mjestima, posebno u državnim institucijama.
Premijer Edi Rama odbacuje zahtjeve za ostavku i tvrdi da su protesti politički motivisani.
Ranije je optuživao organizatore za manipulacije i pokušaje destabilizacije zemlje, dok demonstranti njegov odnos prema njihovim zahtjevima opisuju kao izraz prezira i ravnodušnosti.
Posebnost „Revolucije flamingosa“ jeste činjenica da nema jedinstvenog vođu niti pripada jednoj političkoj stranci.
U protestima učestvuju ekološki aktivisti, studenti, građanske organizacije i ljudi različitih političkih uvjerenja, uključujući one koji nemaju povjerenja ni u vlast ni u tradicionalnu opoziciju.
Ta raznolikost omogućila je pokretu da privuče široku podršku, ali istovremeno otežava usaglašavanje političkih zahtjeva i eventualne pregovore s vlastima.
Nemiri dolaze u osjetljivom trenutku za Albaniju, koja nastoji ubrzati evropske integracije i ostvariti ambiciju članstva u Evropskoj uniji do 2030. godine.
Le Monde navodi da Rama, uprkos rastućem nezadovoljstvu u zemlji, i dalje uživa značajnu međunarodnu podršku, dok demonstranti kritikuju evropske političke lidere zbog izostanka odlučnijih reakcija na događaje u Albaniji.
