Prvaci u sadaki: BiH prednjači u Evropi po udjelu doznaka iz inostranstva

Bosna i Hercegovina je tokom 2024. godine zauzela prvo mjesto u Evropi po udjelu doznaka iz inostranstva u bruto domaćem proizvodu, pokazuju podaci Eurostata. Prema ovim podacima, lični transferi u BiH činili su čak 7,6 posto BDP-a, što je najveći udio među evropskim državama.

Eurostat je objavio i mapu koja pokazuje koliko su lični transferi važni za ekonomije zemalja Evropske unije, EFTA-e, kao i država kandidata za članstvo, a BiH se na toj mapi ističe kao apsolutni rekorder.

Ovakvi pokazatelji jasno ukazuju na snažnu zavisnost domaće ekonomije od novca koji pristiže iz inostranstva – bilo da je riječ o doznakama dijaspore, penzijama ili drugim ličnim primanjima. Udio od 7,6 posto BDP-a direktno se odražava na potrošnju, kupovnu moć i socijalnu sigurnost velikog broja domaćinstava širom zemlje.

Ranije objavljeni podaci govore da su lični transferi u 2024. godini dostigli rekordnih 4 milijarde i 167 miliona konvertibilnih maraka. Od toga su tekući transferi iznosili 1,52 milijarde KM, a najveći dio odnosio se na penzije iz inostranstva – ukupno 1,39 milijardi KM.

Suficit ličnih primanja zabilježen je u samo devet država članica Evropske unije. Na vrhu je Hrvatska sa suficitom od 2,6 posto BDP-a, slijede Bugarska sa 1,3 posto i Portugal sa 1,2 posto.

Na drugoj strani spektra nalaze se zemlje s najvećim deficitima ličnih transfera u odnosu na BDP: Malta (-2,8 posto), Kipar (-0,9 posto), Belgija (-0,6 posto), te Grčka, Španija i Francuska, svaka sa minus 0,5 posto.

U regionu zapadnog Balkana, Srbija je zabilježila doznake u iznosu od 4,47 milijardi eura, što je 5,4 posto njenog BDP-a. U Albaniji su lični transferi iznosili 1,28 milijardi eura ili 5,1 posto BDP-a, dok su u Crnoj Gori dosegli 345 miliona eura, odnosno 4,5 posto BDP-a. Najniži iznos zabilježen je u Sjevernoj Makedoniji – 310 miliona eura ili dva posto BDP-a.

Profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu Marko Đogo ističe da se kretanje doznaka u BiH prati već decenijama te da one predstavljaju jednu od najstabilnijih stavki platnog bilansa.

„Nakon rata, doznake su činile skoro četvrtinu BDP-a. Danas su pale na 7,6 posto. Nekada je to bilo oko 25 posto, nedavno oko 10 posto. Ima istraživanja koja pokazuju da one smanjuju siromaštvo jer uglavnom idu siromašnijim slojevima stanovništva“, kaže Đogo.

On podsjeća da značajan dio doznaka u regionu dolazi i kroz sezonski rad.

„U Hrvatskoj nekoliko milijardi maraka završi u drugim zemljama zbog sezonskog zapošljavanja u turizmu. Posljednji podaci govore da je iz Srbije i BiH oko 30.000 radnika radilo sezonske poslove“, navodi Đogo.

Prema njegovim riječima, visoke doznake su pokazatelj nižeg stepena ekonomskog razvoja, ali i posljedica dugotrajnih emigracijskih talasa.

„Do 1989. godine iz bivše Jugoslavije otišlo je 890.000 ljudi – to je prva generacija gastarbajtera. Zatim ratna emigracija sa nekoliko stotina hiljada ljudi iz BiH, pa treći talas od 2012. godine, kada je zbog krize zemlju napustilo još 200.000 do 250.000 ljudi. Novac dolazi, ali mi ostajemo bez stanovništva. To će imati ozbiljne posljedice u budućnosti“, upozorava Đogo.

I dok doznake trenutno doprinose makroekonomskoj stabilnosti i održavaju životni standard, pitanje je koliko dugo Bosna i Hercegovina može biti „prvak u sadaki“ – bez ozbiljnih posljedica po vlastitu demografsku i ekonomsku budućnost.