Portugalci došli u BiH zbog posljednjih parnih vozova Evrope: „Ovdje još rade, nisu turistička atrakcija“

Bosna i Hercegovina našla se u fokusu portugalskog lista Público zbog željezničkog fenomena koji je gotovo potpuno nestao iz Evrope – parnih lokomotiva koje nisu sačuvane samo za muzeje i turističke vožnje, nego se još koriste u industrijskom radu.

Público je 19. septembra objavio novu epizodu svog željezničkog podcasta „Sobre Carris“, naslovljenu „À boleia dos comboios a vapor da Bósnia“, odnosno „Vožnja parnim vozovima Bosne“. Autori Carlos Cipriano, Diogo Ferreira Nunes i Ruben Martins otputovali su u Bosnu i Hercegovinu kako bi zabilježili posljednje ostatke aktivne parne željeznice na evropskom kontinentu.

„Sobre Carris u ovoj epizodi putuje posljednjim parnim vozovima u Evropi koji su još u komercijalnoj, neturističkoj upotrebi“, navodi Público u predstavljanju reportaže.

Portugalski novinari nisu se zadržali samo na parnim lokomotivama. Reportaža je posvećena željeznicama u BiH, a ekipa je obišla područje Tuzle te istraživala željezničku prugu koja povezuje Sarajevo s Pločama na hrvatskoj obali.

Posebno mjesto u priči o parnoj željeznici u BiH imaju Banovići, gdje se decenijama održavaju lokomotive koje bi u najvećem dijelu Evrope odavno završile u muzejima.

Rudnik mrkog uglja Banovići i danas raspolaže parnim lokomotivama koje su povezane s proizvodnim i željezničkim sistemom rudnika. Među najpoznatijima su lokomotive serije 83, građene neposredno nakon Drugog svjetskog rata.

Lokomotiva 83-158 proizvedena je 1948. godine i koristi se na uskotračnoj rudničkoj željeznici. Njena uloga nije samo historijska – korištena je za prevoz uglja u okviru proizvodnog procesa rudnika.

Mašinovođa Nermin Husanović ranije je objasnio da tender lokomotive 83-158 prima sedam kubnih metara vode i tri kubna metra uglja.

„Ova lokomotiva koristi se u direktnoj proizvodnji u RMU Banovići. Zapremina tendera je sedam kubika vode, a zapremina uglja je tri kubika. Ova lokomotiva je proizvedena 1948. godine i tada je došla u ovaj rudnik“, rekao je Husanović.

Rudnik je i tokom 2026. nastavio održavati ovu neobičnu flotu.

Prema informacijama objavljenim početkom septembra, u radionicama pogona Željeznički transport obavljaju se popravke lokomotiva, vagona i druge mehanizacije potrebne za prevoz uglja. Završena je generalna opravka dizelske lokomotive 740-113, dok je parna lokomotiva 83-159 stavljena u polugeneralnu opravku nakon devet godina bez takvog zahvata.

Popravka 83-159 trebala bi trajati između tri i šest mjeseci. Istovremeno je navedeno da će se za prevoz uglja, pored dizelskih lokomotiva, povremeno koristiti parne lokomotive 83-158 i 25-30.

Upravo je činjenica da ove mašine nisu samo izložbeni primjerci privukla portugalske novinare.

Međunarodne baze aktivnih parnih lokomotiva i dalje evidentiraju više primjeraka u Banovićima. Među operativnim lokomotivama navode se 83-159, 55-99, 62-125 i drugi primjerci, dok se 83-158 vodi u depou i radionici kao operativna lokomotiva.

Željeznička tradicija Banovića vezana je za razvoj rudnika i uskotračne pruge kojom se ugalj prevozio od rudničkih kopova prema industrijskim postrojenjima. Uprkos višedecenijskoj modernizaciji i uvođenju dizelskih lokomotiva, dio parne flote uspio je opstati upravo zahvaljujući potrebama rudničkog transporta i radionicama koje još imaju znanje potrebno za njeno održavanje.

Público je bosanskohercegovačkoj željeznici posvetio 24-minutnu epizodu, a podcast je ujedno najava posebne reportaže o željeznicama BiH u nedjeljnom izdanju dodatka P2 portugalskog lista.

Time priča dobija i širi međunarodni značaj: ono što se u Banovićima decenijama smatra dijelom svakodnevnog industrijskog pejzaža portugalski novinari predstavljaju svojoj publici kao jedan od posljednjih živih ostataka evropske ere parne željeznice.