Aktivnosti Rusije na Balkanu imaju za cilj da "podstaknu historijske tenzije", a Kremlj u tu svrhu koristi obeshrabrenost zbog nedostatka angažmana Evropske unije u regionu, piše dr. Orhan Dragaš, direktor Međunarodnog instituta za bezbjednost u Beogradu. On upozorava da bi nedostatak odlučnog odgovora Zapada na ovo ugrozio ne samo budućnost regiona, već i ukupnu stabilnost i sigurnost Evrope.
Dragaš navodi za ukrajinski Kyiv Post da je Balkan decenijama bio leglo geopolitičkih tenzija i da ovaj region predstavlja plodno tlo za “manipulacije” stranih aktera zbog njegove historijske složenosti i etničkih sukoba.
On navodi da se tokom posljednje decenije Rusija uspostavila kao “ekstremno remetilačka sila, koristeći svoj uticaj da destabilizuje Balkan, podriva evropsko jedinstvo i izazove zapadne demokratije”.
Međutim, ističe da, uprkos rastućim dokazima o zloćudnim aktivnostima Moskve, i dalje postoji “zabrinjavajuće samozadovoljstvo među zapadnim silama”, te da njihova neaktivnost dovodi do rizika da se “jedan vitalni region ustupi agresivnom protivniku”.
“Interes Rusije za Balkan nije ni nov ni slučajan; to je proračunata komponenta njene šire vanjskopolitičke agende koja ima za cilj očuvanje njene sfere uticaja, projektovanje moći i destabilizaciju Evrope. Balkan, sa svojom mješavinom historijskih sukoba, etničkih podjela i političke nestabilnosti, predstavlja idealno mjesto za moskovsku strategiju upravljanog haosa”, navodi Dragaš, te dodaje da Rusija kroz podsticanje nestabilnosti u regionu nastoji da postigne nekoliko strateških ciljeva.
Prvi ruski cilj koji Dragaš navodi je spriječavanje potpune integracije balkanskih zemalja u zapadne institucije kao što su NATO i EU, a ovo je bilo evidentno u glasnom protivljenju Rusije širenju NATO-a tokom pristupanja Crne Gore 2017. i Sjeverne Makedonije 2020. godine. On dodaje da su se obje te zemlje suočile sa “salvom kampanja dezinformacija i tajnih operacija koje je orkestrirala Moskva”.
Drugi cilj je, smatra Dragaš, korištenje Balkana kao “tačke pritiska da se oslabi i podijeli EU”.
“Umor od proširenja EU i percipirana ravnodušnost bloka prema regionu stvorili su prostor za Rusiju da se predstavi kao alternativni partner, posebno u zemljama poput Srbije, gdje su proruska osjećanja i dalje izuzetno jaka. Održavajući Balkan u stanju trajne neizvjesnosti, Moskva se nada da će iskoristiti podjele unutar EU, pokrenuti razdor među državama članicama i na kraju potkopati evropsku koheziju”, piše on.
Dragaš zatim navodi da “ruske akcije na Balkanu služe kao poligon za njenu širu taktiku hibridnog ratovanja”.
“Moskva je usavršavala svoje tehnike uticaja, u rasponu od sajber napada do kampanja dezinformacija, i primjenjivala ih na druge dijelove svijeta, uključujući istočnu Evropu i Bliski istok. Dakle, Balkan nije samo meta već i laboratorija za ruske maligne aktivnosti“, piše on.
Dragaš piše da su ruske metode na Balkanu višestruke i da podrazumijevaju “kombinovanje tvrde moći sa sofisticiranom taktikom meke moći”, te da je Kremlj koristio širok spektar sredstava, uključujući energetsku ovisnost, političku korupciju i agresivnu propagandu, kako bi konsolidirao svoj uticaj i postigao svoje ciljeve.
Ističe da je Rusija usavršila praksu širenja dezinformacija na Balkanu tako što je iskorištavala fragmentirani medijski pejzaž i slabu institucionalnu otpornost u regionu.
On citira Evropsku službu za vanjske poslove (EEAS) koja je ocjena da su ruske dezinformacije prvenstveno usmjerene na Balkan gdje se “svakodnevno šire stotine lažnih vijesti i teorija zavjere kako bi se podstaklo antizapadno raspoloženje i produbile društvene podjele“. Dodaje da su ruski državni mediji kao što su Sputnjik i RT uspostavili jaka uporišta u regionu, šireći sadržaje koji veličaju rusku moć, omalovažavaju Zapad i raspiruju nacionalistička osjećanja.
Dragaš piše da je energetska zavisnost također snažno oružje u arsenalu Moskve, ističući da Rusija ostaje dominantni dobavljač prirodnog gasa za nekoliko balkanskih zemalja, uključujući Srbiju i Bosnu i Hercegovinu, te da “koristi ovu zavisnost za vršenje političkog uticaja”.
Kao primjer on navodi Srbiju, koja skoro u potpunosti zavisi od ruskog gasa, a koja nije uvela sankcije protiv Moskve koje je uvela EU. Kremlj je također uložio velika sredstva u projekte energetske infrastrukture, kao što je gasovod, koji proširuje rusku energiju duboko u srce Balkana.
