Strani trgovački lanci u Srbiji sve teže podnose pritisak i samovolju predsjednika Aleksandra Vučića, čija najnovija uredba o ograničavanju trgovačkih marži prijeti da potpuno promijeni maloprodajno tržište zemlje. Prema pisanju uglednog njemačkog dnevnika Handelsblat, odluke vlasti u Beogradu mogle bi natjerati najveće inostrane trgovačke lance da napuste Srbiju, a Evropska unija se suočava s pitanjem dokle je spremna da toleriše takvo ekonomsko i političko uplitanje u zemlji kandidatu za članstvo.
Pozivajući se na izvore iz holandskog koncerna Delez, Handelsblat navodi da ta kompanija planira zatvoriti čak 25 prodavnica svoje srbijanske filijale Maxi do kraja godine. Filijala, koja svake sedmice centrali u Nizozemskoj šalje izvještaje o milionskim gubicima, suočava se s ozbiljnim padom profitabilnosti.
Prema pisanju lista, ti gubici nisu posljedica lošeg upravljanja, niti konkurentskog pritiska na tržištu, već direktna posljedica političke volje predsjednika Vučića. On je krajem augusta donio uredbu kojom se neselektivno određuju trgovinske marže na oko 3.000 proizvoda iz 23 kategorije – i to na maksimalno 20 posto.
Takvo ograničenje pogađa ne samo Delez, već i druge strane lance poput njemačkog Lidla, koji od te marže moraju podmirivati sve troškove – od zakupa poslovnih prostora i energenata, do plata zaposlenih i marketinških aktivnosti. Uz ovako nisku granicu, mnogi strani trgovci tvrde da više ne mogu poslovati profitabilno.
Politička odluka sa ekonomskim posljedicama
Posljedice Vučićeve uredbe, navodi Handelsblat, već se osjećaju širom Srbije. Srednjoročno, strani trgovački lanci mogli bi u potpunosti napustiti tržište, što bi imalo ozbiljne posljedice i po potrošače i po budžet države. Evropska komisija je u svom posljednjem izvještaju o napretku Srbije upozorila da „ograničavanje trgovinskih marži predstavlja mjeru koja izvitoperuje tržište, utiče na investicije i nije u skladu s tržišnim načelima Evropske unije“.
U izvještaju se Beograd poziva da se suzdrži od takvih „državnih intervencija“, jer one ugrožavaju osnovna pravila konkurentnosti i slobodnog tržišta koja su temelj evropskog ekonomskog prostora.
Vučićev populizam i potraga za krivcima
Handelsblat podsjeća da u Srbiji već više od godinu dana traju antivladini protesti, na kojima građani izražavaju nezadovoljstvo visokim životnim troškovima i ekonomskom stagnacijom. Umjesto rješavanja problema, Vučić je, uz podršku medija bliskih vlasti, vrlo brzo pronašao „krivce“ za rast cijena – strane trgovačke lance, koje optužuje da „pljačkaju narod previsokim cijenama“.
Prema pisanju lista, taj populistički pristup ima jasnu političku svrhu: skretanje pažnje javnosti sa sve lošijih ekonomskih pokazatelja i rastuće inflacije, dok istovremeno stvara sliku da se vlast „bori“ protiv stranih korporacija i štiti domaće potrošače.
Diskriminacija stranih trgovaca
