Kada je eksplodiralo skladište municije u gradu Vrbetice na istoku Češke, ubivši dvije osobe, mnogi su uprli prst u Rusiju, ali za to nije bilo konkretnih dokaza. Sada, po završetku istrage, stvar je jasnija. Rusija, tačnije GRU 29155, ruska jedinica za atentate i sabotaže, bila je odgovorna za eksploziju. Odlučujuću ulogu odigrali su Elena i Nikolaj Šapošnikov, bračni par koji su se ponašali kao špijuni, trgovci oružjem i pripadnici jedinice GRU.
Kako otkriva Insider, češki obavještajni centar za borbu protiv terorizma i organiziranog kriminala objavio je nalaze višegodišnje istrage o ulozi jedinice 29155 u uništavanju skladišta oružja i municije 2014. godine u Vrbetici, malom gradu u Češkoj. Napadi, koji su doveli do toga da je Prag protjerao 18 ruskih špijuna koji su djelovali u zemlji pod diplomatskim pokroviteljstvom, izvedeni su eksplozivnim napravama koje su podmetnuli najprepoznatljiviji operativci jedinice 29155, 44-godišnji Aleksandar Miškin i 45-godišnji Anatolij Čepiga. Obojica su prethodno bili poznati zbog pokušaja atentata na Sergeja Skripalja , oficira GRU-a koji je postao britanski dvostruki agent, i njegove kćerke Julie u Salisburiju u Engleskoj 2018. Koristili su najprepoznatljiviju metodu Kremlja za pokušaj atentata: otrov Novichok.
Direktne komunikacije s ruskim generalom
Tu u jednačinu ulazi i bračni par Šapošnikov, koji se pobrinuo da Miškin i Čepiga dobiju pristup dva različita skladišta u Češkoj, a pored toga su direktno komunicirali i sa generalom Andrejem Averjanom, osnivačem jedinice 29155, koji je dao im zadatak da omoguće eksplozije. GRU, kao i SVR, ruska strana obavještajna služba, već dugo vodi vlastiti program ilegalne imigracije. Međutim, Šapošnici su prvi poznati slučaj njihove povezanosti s Jedinicom 29155. Još u martu, Insider je, zajedno sa 60 Minutes i Der Spiegel, otkrio dokaze da je jedinica 29155 bila umiješana u usmjerene energetske napade za koje se vjeruje da su uzrok Havanski sindrom niz iscrpljujućih medicinskih bolesti za američke obavještajne službenike i diplomate širom svijeta.
I uprkos činjenici da su se oba supružnika bavila špijunažom za Rusiju i pomagala u sabotaži koja je stvorena pod vodstvom GRU-a, čini se da je 62-godišnja Elena bila direktno uključena u jedinicu 29155, o čemu svjedoče nalazi Čeha, istražitelji i nezavisni dokumenti koje je otkrio Insajder. Češki istražitelji tada zaključuju da je ona vjerovatno usmjeravala i kontrolirala aktivnosti svog supruga (i vjerovatno njihovog sina) u cilju podrške interesima ruske države. Tajni zadaci, međutim, kretali su se od prikupljanja obavještajnih podataka do logističkog pomaganja, obezbjeđivanja sigurnih utočišta, regrutovanja, pa čak i pomaganja u obezbjeđivanju fizičkog pristupa agentima GRU-a.
Insajder je otkrio i da je Šapošnjikova imala tajni pasoš ruske službe iz određene serije pasoša rezervisanih za špijune iz Jedinice 29155. Dobila je i Orden Ruske Federacije, najviše državno odlikovanje koje se dodeljuje samo onima koji su "u službi Rus zemlji i naciji“. Titulu je dobila od samog ruskog predsjednika na tajnoj ceremoniji u Moskvi nakon diverzantskih operacija u Češkoj i Bugarskoj.
A kada su stvari 2023. krenule protiv naklonosti supružnika, pobjegli su u Grčku. Nakon što su sprovele nezavisnu krivičnu istragu o ulozi supružnika, češke vlasti su par proglasile osumnjičenim i zatražile od grčkih vlasti da ih ispitaju.
Šapošnikovi su grčkim vlastima predali saopštenje u kojem tvrde da ih Češka progoni i da su "žrtveni jarci u ime nepoznatih interesa". Nikolaj je preminuo od srčanog udara u februaru 2024. u 62. godini u Grčkoj.
Skladište je eksplodiralo u 9.30 sati 16. oktobra, pretvarajući cijelu zgradu u pakao, nakon čega su uslijedile sekundarne eksplozije uzrokovane paljenjem baruta i zapaljivih sredstava. Eksplozija je bila toliko snažna da je sat vremena kasnije Institut za geofiziku zabilježio snažan potres. Dvoje zaposlenih poginulo je na licu mjesta prilikom pregleda motora aviona i artiljerijskih granata kalibra 152 mm. Na njihovim ostacima kasnije su pronađeni fragmenti sovjetske/ruske protutenkovske granate PG-15.
Mjesec i po kasnije, 3. decembra, u istom magacinu eksplodirala je artiljerija, minobacači i topovi.
