Rusija vodi propagandni rat protiv proširenja EU: Ukrajina, Moldavija i Gruzija na meti dezinformacija

Rusija već godinama provodi dezinformacijske kampanje usmjerene protiv evropskih integracija Ukrajine, Moldavije i Gruzije, nastojeći oslabiti podršku građana članstvu u Evropskoj uniji. Istraživanja medija i organizacija za provjeru činjenica pokazuju da se propagandne poruke prilagođavaju političkim i društvenim okolnostima svake zemlje, dok se za njihovo širenje sve intenzivnije koriste društvene mreže, posebno Telegram i Facebook.

Kako piše irski portal The Journal, a prenosi austrijski Der Standard, dezinformacije povezane s ruskom agresijom na Ukrajinu nisu ograničene na izvještavanje o ratnim operacijama. Značajan dio kampanja usmjeren je na budućnost evropskog proširenja, pri čemu se građanima država kandidata pokušava predstaviti da bi članstvo u EU značilo gubitak nezavisnosti, ekonomsko slabljenje ili podređen položaj u odnosu na postojeće članice.

Evropska unija još je prije više od deset godina uspostavila posebnu radnu grupu za suprotstavljanje ruskim dezinformacijama. Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD) u dokumentu objavljenom nakon početka ruske invazije 2022. godine upozorila je da se ruski propagandni narativi često zasnivaju na neistinitim informacijama, poluistinama i manipulativnom predstavljanju činjenica.

Posebno intenzivne kampanje zabilježene su u Moldaviji, čija je evropska perspektiva jedna od glavnih političkih tema u zemlji.

Potpredsjednica moldavske vlade zadužena za evropske integracije Cristina Gherasimov upozorila je tokom posjete Irskoj da dezinformacije predstavljaju jedno od najefikasnijih sredstava kojima se Moskva služi za ostvarivanje svojih političkih ciljeva.

„Dezinformacije su jedno od najefikasnijih oruđa Moskve. Ne radi se nužno o našoj zemlji ili našem procesu integracije, već o narativima koji ciljaju Evropsku uniju kao takvu. Oni potkopavaju povjerenje u kredibilitet EU među državama kandidatima i zemljama koje žele članstvo“, izjavila je Gherasimov za The Journal.

Prema njenim riječima, jedna od najčešćih propagandnih poruka jeste tvrdnja da države kandidati nisu spremne za članstvo, dok se Evropska unija istovremeno prikazuje kao slaba organizacija koja nije sposobna zaštititi vlastite građane.

U Moldaviji se šire i tvrdnje da bi ulazak u EU doveo do oduzimanja privatne imovine, zatvaranja poljoprivrednih gazdinstava, povećanja cijena energije i gubitka nacionalnog suvereniteta. Pojedine kampanje koriste poređenja sa sovjetskim periodom kako bi kod stanovništva izazvale strah od novih oblika političke i ekonomske zavisnosti.

Gherasimov upozorava da takve aktivnosti ne prestaju završetkom izbora.

„Ono što smo naučili iz naših izbora jeste da dezinformacije ne prestaju kada se završi izborna kampanja. One se nastavljaju nesmanjenom snagom i vrlo brzo se prilagođavaju“, kazala je.

Američki New York Times ranije je, pozivajući se na istraživački Stimson Center iz Vašingtona, Moldaviju opisao kao svojevrsni poligon za hibridno ratovanje. Uoči parlamentarnih izbora društvene mreže bile su preplavljene lažnim objavama, videosnimcima i internetskim stranicama, od kojih su neke izrađene uz pomoć vještačke inteligencije.

Jedna od takvih kampanja bila je usmjerena protiv moldavske predsjednice Maije Sandu. Kako je dokumentovao Euronews, propagandisti su kreirali lažni članak koji je imitirao poznati magazin OK!, iznoseći potpuno izmišljene tvrdnje o njenom privatnom životu. Za objavu je zloupotrijebljeno i ime stvarnog novinara.

Slične metode koriste se protiv Ukrajine, gdje je Telegram jedna od najvažnijih platformi za širenje političkih informacija.

Vladyslav Lesyk, novinar ukrajinskog portala Rubryka, objašnjava da ruski propagandni izvori nastoje uvjeriti ukrajinsku javnost kako su evropske integracije unaprijed osuđene na neuspjeh.

„Jedan od centralnih ruskih narativa u vezi s pristupanjem Ukrajine EU jeste da su napori zemlje ionako beznadežni“, navodi Lesyk.

Prema njegovim riječima, propagandne poruke često tvrde da je kandidatski status Ukrajine samo formalnost koja građanima neće donijeti nikakvu korist, čime se nastoji obeshrabriti stanovništvo i oslabiti podrška reformama potrebnim za članstvo.

Drugi dio kampanja usmjeren je prema javnosti država članica EU. Ukrajina se u tim porukama prikazuje kao siromašna i korumpirana država čije bi pristupanje predstavljalo preveliko opterećenje za evropski budžet.

Posebna pažnja posvećena je poljoprivredi, odnosno tvrdnjama da ukrajinsko žito ugrožava evropske proizvođače i da bi prijem Ukrajine izazvao ozbiljne poremećaje na tržištu hrane.

Nasuprot tome, analiza Evropskog centra za politiku ukazuje na moguće koristi od ukrajinskog članstva, uključujući energetski potencijal zemlje, jačanje evropske sigurnosti hrane te pristup strateškim sirovinama i kritičnim mineralima.

Ukrajina je status kandidata za članstvo u EU dobila u junu 2022. godine, a pristupni pregovori su formalno otvoreni. U septembru 2025. završila je i postupak analitičkog pregleda usklađenosti zakonodavstva s pravnom stečevinom EU, poznat kao skrining.

Ruske informacijske operacije dokumentovane su i u Gruziji, gdje se evropske integracije sve češće povezuju s pitanjima nacionalnog identiteta, tradicionalnih vrijednosti i unutrašnje političke stabilnosti.

Prema istraživanjima gruzijskog medija OC Media, propagandne kampanje predstavljaju Evropsku uniju kao prijetnju gruzijskim vrijednostima, posebno kroz pitanja prava LGBTQ+ osoba. Istovremeno se šire tvrdnje da EU i Sjedinjene Američke Države žele izazvati nove sukobe u zemlji ili se miješati u njene unutrašnje poslove.

Međunarodno društvo za poštene izbore i demokratiju dokumentovalo je širenje antizapadnih i antievropskih poruka putem Facebooka i drugih internetskih platformi.

Za razliku od Ukrajine i Moldavije, čije vlasti nastavljaju evropske integracije, Gruzija je posljednjih godina krenula drugačijim političkim putem. Vladajuća stranka Gruzijski san obustavila je pristupne pregovore s EU, dok su odnosi s Moskvom produbljeni.

Dodatne kritike evropskih institucija izazvao je pokušaj vladajuće stranke da zabrani djelovanje pet velikih opozicionih stranaka. Evropski parlament upozorio je da takvi postupci ozbiljno ugrožavaju evropsku perspektivu Gruzije.

Novinarka OC Media Salome Khvedelidze ističe da se Gruzija od Ukrajine i Moldavije razlikuje upravo po ulozi domaćih političkih struktura u širenju antievropskih poruka.

Istraživanja pokazuju da se dezinformacijski narativi razlikuju od zemlje do zemlje. U Ukrajini se naglašavaju navodna besmislenost evropskih reformi i ekonomski teret članstva, u Moldaviji strah od gubitka imovine i suvereniteta, dok se u Gruziji kampanje prvenstveno oslanjaju na pitanja identiteta i tradicionalnih vrijednosti.

Cristina Gherasimov upozorava da se takve poruke neprestano mijenjaju i prilagođavaju slabostima društava kojima su namijenjene.

Iako nije uvijek moguće pouzdano utvrditi porijeklo svake pojedinačne dezinformacije, dokumentovane kampanje pokazuju dugogodišnje djelovanje ruskih propagandnih mreža protiv evropskih integracija država koje Moskva nastoji zadržati u svojoj sferi utjecaja.