Putnici koji iz Bosne i Hercegovine i drugih zemalja izvan Evropske unije putuju prema šengenskom prostoru od ponedjeljka bi se ponovo mogli suočiti s dužim čekanjima na pojedinim graničnim prijelazima i aerodromima.
Danas, 6. septembra, ističe privremeni režim koji je državama omogućavao da u izuzetnim okolnostima, prije svega zbog velikih gužvi, privremeno obustave registraciju dijela biometrijskih podataka u okviru novog evropskog sistema ulaska i izlaska – EES-a.
Evropska komisija nije produžila tu posebnu mogućnost nakon 6. septembra. Komisija je početkom sedmice potvrdila da je tokom ljeta bilo moguće privremeno zaustaviti registraciju biometrijskih podataka kada su okolnosti na granicama to zahtijevale, ali da taj režim sada završava.
Za građane BiH to je važno jer EES obuhvata državljane zemalja izvan EU koji u šengenski prostor ulaze radi kratkotrajnog boravka.
Sistem registruje podatke iz putnih isprava, datum i mjesto ulaska i izlaska, fotografiju lica i otiske prstiju, a klasično pečatiranje pasoša zamijenjeno je elektronskom evidencijom.
EES se na svim vanjskim šengenskim granicama u punom obimu primjenjuje od 10. aprila ove godine. Evropska komisija navodi da je do kraja jula sistem već registrovao više od 145 miliona ulazaka i izlazaka.
Problem, međutim, nije samo sam sistem nego vrijeme potrebno za provođenje kontrola kada veliki broj putnika istovremeno stiže na granicu.
Tokom ljeta pojedine države koristile su mogućnost privremenog ublažavanja biometrijskih procedura kada bi redovi postali predugi. Upravo je to, prema ocjenama avioindustrije i turističkog sektora, pomoglo da se na vrhuncu turističke sezone izbjegne ponavljanje nekih od najvećih gužvi s početka ljeta.
Financial Times je ove sedmice objavio da se broj propuštenih avionskih konekcija tokom uvođenja EES-a udvostručio, dok su pojedine aviokompanije zabilježile i šest puta više takvih slučajeva zbog dugih redova na pasoškim kontrolama, tehnoloških problema i nedostatka osoblja.
Zbog toga su avioindustrija i turističke organizacije tražile od Evropske komisije da fleksibilni režim produži do kraja godine.
To se nije dogodilo.
Međutim, prestanak posebnih olakšica ne znači da će od ponedjeljka sve granice u Evropi odjednom provoditi kontrole na potpuno isti način.
Izvori iz avioindustrije tvrde da pojedine države još nisu tehnički spremne za dosljednu primjenu svih procedura, posebno na najprometnijim aerodromima i graničnim tačkama.
Francuska je jedan od primjera.
Kiosci za uzimanje biometrijskih podataka koje su nabavili Eurotunnel, luka Dover i Eurostar na stanici Sent Pankras u Londonu još nisu potpuno pušteni u rad zbog problema sa softverom koji koriste francuske granične vlasti.
Zbog toga se za putnike između Velike Britanije i Francuske početkom naredne sedmice ne očekuje nagla promjena procedura.
Eurostar navodi da se EES i dalje uvodi postepeno, dok Eurotunnel čeka potvrdu francuskih vlasti za prelazak na narednu fazu sistema.
Slična situacija postoji i na nekim drugim evropskim destinacijama.
Prema navodima izvora iz putničke industrije, na pojedinim grčkim turističkim aerodromima tokom ljeta nije provođen puni obim EES procedura kako bi se spriječile velike gužve. Očekuje se da bi dio takve prakse mogao biti nastavljen i nakon isteka formalnog perioda fleksibilnosti.
Međunarodno udruženje zračnog transporta IATA i britansko udruženje turističkih kompanija ABTA upozoravaju da EES još nije jednako funkcionalan u svim državama.
Luke Petherbridge iz ABTA-e rekao je da je „još dug put“ do toga da sistem bude potpuno i dosljedno operativan u svim zemljama koje ga koriste.
IATA upozorava da posljedice nefunkcionalnih ili sporih kontrola direktno osjećaju putnici, ali i aviokompanije koje snose troškove propuštenih konekcija i kašnjenja.
Evropska komisija, s druge strane, tvrdi da je EES tokom ljeta uglavnom funkcionisao dobro upravo zahvaljujući ugrađenim mehanizmima fleksibilnosti.
Iz Komisije navode da su u „bliskom i konstruktivnom kontaktu“ s državama u kojima su na pojedinim graničnim prijelazima i dalje potrebna tehnička ili operativna prilagođavanja.
Za putnike iz BiH osnovna procedura se ne mijenja: prilikom ulaska u šengenski prostor EES elektronski evidentira njihov ulazak i izlazak, a pri prvoj registraciji uzimaju se četiri otiska prstiju i fotografija lica. BiH još od 2009. izdaje biometrijske pasoše, ali EES predstavlja zasebnu biometrijsku provjeru na vanjskoj granici šengenskog prostora.
