Ostavka premijera Uka, kriza supstantivnog legitimiteta i kartelizacija vlasti

U klasičnoj tipologiji legitimnosti, Max Weber razlikuje legalno-racionalni autoritet od drugih oblika vlasti. Legalnost je, dakle, formalni uslov. Ali legalnost nije isto što i politička opravdanost učinka. Savremeni teoretičari poput Fritza W. Scharpfa dodatno preciziraju razliku između input i output legitimiteta, odnosnk zmeđu onoga kako je vlast formirana i onoga šta oma proizvodi.

U Kantonu Sarajevo,  proceduralni, odnosno legalni okvir nije sporan. 

Ali ozbiljno je narušen output legitimitet, tj.  sposobnost sistema da upravlja, reformiše i isporuči rezultate.

Ostavka premijera Kantona Sarajevo, Nihad Uka, nije moralna epifanija. Ona je politička reakcija na pritisak javnosti nakon tramvajske nesreće koja je brutalno ogolila stanje javnog saobraćaja i šire institucionalne neefikasnosti. 
Nesreća nije proizvela krizu. Ona je razotkrila ono što je već bilo vidljivo: sistemsku zapuštenost, rasutu odgovornost i odsustvo upravljačke koherentnosti i kompetencije. 

Gledano iz vizure socio-političke teorije, riječ je o klasičnoj krizi supstantivnog legitimiteta.

Tokom mandata, većina je održavana, između ostalog, i kroz višekratna preslagivanja i prelaske zastupnika. Povjerenje birača transformirano je u matematičku operaciju sabiranja ruku. Vlada nije funkcionirala kao racionalno organiziran izvršni organ, nego kao ono što Richard S. Katz i Peter Mair nazivaju kartelizacijom partija. To je  model u kojem stranke postaju upravljački blok koji dijeli resurse, minimizira međusobni sukob i zatvara političko tržište.

Ministarstva su raspoređivana po kvotama i resori su posmatrani kao  politički plijen.

Odgovornost je razvodnjena do neprepoznatljivosti. 

Premijer je bio samo figura i lice tog  sistema u kojem su  SDP i NiP  održavali konstrukciju raspodjele moći koja se retorički predstavljala kao reformska, dok je suštinski reproducirala logiku klasične koalicione podjele interesa. Naša stranka u toj konfiguraciji djeluje kao normativni dekor – liberalna fasada koja treba ublažiti percepciju kontinuiteta sa praksama koje su, navodno,  trebale biti prevaziđene.

Ostavka je pokušaj da se odgovornost personalizira kako bi struktura ostala netaknuta. To je klasični mehanizam amortizacije političkog udara: žrtvuje se ime kako bi model preživio.

Ne mijenja se arhitektura vlasti, ni način odlučivanja, niti logika raspodjele moći.

Zato ova ostavka, ma kakvi bili lični motivi samog premijera Uka, nije znak nove političke kulture. Ona je, ustvari, iznuđeno  priznanje da projekat koji je obećavao meritokratiju i diskontinuitet sa „starim sistemom“ završava mandat upravo u obrascu koji je kritizirao  i na toj kritici dobio određeno povjerenje građana. S tim što je sada taj obrazac još ogoljeniji i brutalniji. I,  sada bez moralne prednosti opozicione retorike.

Formalna većina u Skupštini Kantona Sarajevo možda još postoji, ali je politički kapital Trojke  erodiran.

Kad se vlast brani smjenom pojedinca, dok kartelizirana struktura ostaje ista, tada ostavka nije čin političke odgovornosti, već  taktički potez kojim se teži očuvanju kompromitirane matrice moći.

I, upravo u toj razlici,  između formalne legalnosti i iscrpljene supstance,  nalazi se stvarna dijagnoza trenutka u kojem čekamo narednu sjednicu Skupštine Kantona Sarajevo.