Kraj sistema patronaže Viktora Orbána sve je bliži. Mađarski premijer Péter Magyar tokom ljeta je krenuo u preuređivanje predsjedništva, tužilaštva i rukovodstava državnih emitera, dok se istovremeno otvara mreža fiktivnih kompanija i fondova pod kontrolom države koja je građena tokom 16 godina Orbánove vlasti.
U Evropi se na te promjene gleda s olakšanjem, uz očekivanje da se država koja je godinama bila zarobljena u rukama vladajuće strukture vraća svojim građanima.
Međutim, iza tog procesa ostaje pitanje koje nadilazi granice Mađarske.
Orbánove mreže i kapital nikada nisu bili isključivo domaća pojava. Jedan od najjasnijih primjera jeste koncentracija vlasništva nad medijima putem privatnih posrednika, kompanija i fondova koji omogućavaju uspostavljanje i učvršćivanje autoritarnih modela.
Dok se sistem u Budimpešti počinje rastavljati iznutra, sve važnije postaje pitanje šta će se dogoditi s njegovim mrežama izvan Mađarske, posebno uoči izbora koji bi mogli imati velike političke posljedice širom regiona.
Mađarski novac u Srbiji?
Nekoliko događaja koji su se pojavili u posljednje vrijeme sada se spajaju u jednu mnogo ozbiljniju sliku.
Mađarski državni novac godinama je učestvovao u finansiranju akvizicija u evropskom medijskom sektoru. Fond koji ima dugu historiju takvih transakcija upravo je preuzeo posljednje nezavisne televizijske emitere u Srbiji.
Transakcija je izvedena neuobičajeno brzo, svega nekoliko sedmica prije izbora u Srbiji. Istovremeno, dio informacija o vlasničkoj strukturi nije javan, a način finansiranja transakcije ostao je nejasan.
Kada se sve to posmatra zajedno, teško je zanemariti potencijalne političke posljedice.
Mađarski kapital već godinama ulazi u evropski medijski ekosistem.
Godine 2022. portugalski finansijer Pedro Vargas i njegova kompanija Alpac Capital kupili su Euronews. Novinari istraživačkih medija Direkt36, Le Monde i Expresso pratili su 45 miliona eura kupoprodajne cijene do mađarskih državnih fondova Széchenyi, dok je dodatni kredit došao od kompanije povezane s biznismenom bliskim Orbánovoj vladi.
Portugalski regulator za finansijski sektor kasnije je kaznio fond zbog slabih mehanizama zaštite od pranja novca.
Poslovne veze Alpac Capitala s Budimpeštom sežu godinama unazad.
Orbánova vlada je 2017. godine Alpac Capitalu povjerila upravljanje fondom čiji su kapital obezbijedili državna banka EXIM, OTP i energetska kompanija MOL.
Od 2021. do 2025. Vargas je bio član uprave telekomunikacijske kompanije 4iG, čiji su ugovori s mađarskom državom sada predmet istrage.
Net transparentno finansiranje
Zbog svega toga pažnju je privukla činjenica da je Vargas prošlog mjeseca upisan kao direktor kompanija koje stoje iza onoga što je ostalo od kritičkog televizijskog novinarstva u Srbiji – N1 i Nova S.
Prethodni direktori smijenjeni su istog dana, prije nego što je kupovina dobila potrebna regulatorna odobrenja.
Kompanija preko koje se transakcija provodi registrovana je u Luksemburgu, ali tamo još nisu bila riješena pitanja promjene kontrole, dok su pitanja konkurencije i dalje otvorena u Srbiji i Crnoj Gori.
Finansiranje kupovine u Srbiji ostalo je netransparentno. Istovremeno, ranija praksa Alpac Capitala u pogledu skrivanja svojih finansijera, posebno onih povezanih s mađarskim kapitalom, predstavlja razlog zbog kojeg bi regulatori prije odobravanja transakcije trebali utvrditi ko zapravo finansira kupovinu.
Samo po sebi, nema ništa sumnjivo u tome da investicioni subjekt registrovan u Luksemburgu kupuje medijsku kompaniju.
Prekogranično vlasništvo normalan je dio funkcioniranja jedinstvenog evropskog tržišta. Vargas i njegov fond mogu kupiti ove kompanije ukoliko transakcija ispuni sve zakonske i regulatorne uslove.
Ali postavlja se pitanje: zašto žuriti kada bi evropski regulatori, po svemu sudeći, transakciju mogli odobriti u roku od nekoliko mjeseci?
U kontekstu procesa koji se odvija u Budimpešti, odgovor bi mogao biti dvostruk.
Kupac bi mogao pokušavati završiti posao prije nego što istražitelji Pétera Magyara, koji sada ulaze u trag javnom novcu korištenom tokom Orbánovih godina, dođu do poslovanja povezanog s ovom mrežom.
Drugi, jednostavniji odgovor jeste – srbijanski izbori.
