Od sramežljivog oftamologa do brutalnog diktatora

Kada je preuzeo dužnost 2000. godine, Sirijci su se nadali modernijem i blažem vođi od njegovog oca. Bašar al-Asad, tada 34-godišnjak, bio je mlad, doktor i mnogo godina je živeo u Londonu. On će modernizovati Siriju, mislilo se.

Ta nada brzo nestaje. Assad se ispostavlja kao klasični diktator, koji ugnjetava veliki dio stanovništva uz pomoć vojske i tajne službe. Demokratiju smatra modnom modom i zatvori se uskoro ponovo pune 'disidentima'.

Bashar al-Assad je rođen u porodici alavita u Damasku. Alaviti su šiitska manjina u pretežno sunitskoj Siriji. Bašarov otac, Hafez al-Asad, je oficir od karijere i brzo pravi karijeru u vojsci.

1970. godine, kada je Bašar imao 5 godina, njegov otac je izvršio državni udar. Zatim je ostao na vlasti 29 godina i vladao Sirijom gvozdenom šakom. Bašar ima starijeg brata Basela, koji je od malih nogu pripreman da naslijedi svog oca.

Skromni, pa čak i pomalo stidljiv Bašar stoga ima priliku da bira šta želi da studira. Godine 1982. započeo je studij medicine na Univerzitetu u Damasku. Godine 1992. preselio se u London na postdiplomske studije iz oftalmologije. Tamošnji bivši kolega kasnije ga je opisao kao mirnog i vrijednog doktora koji je uživao slušajući muziku Fila Kolinsa.

Njegov život se dramatično mijenja kada njegov stariji brat Bassel pogine u saobraćajnoj nesreći 1994. dok je pokušavao da uhvati let za Evropu. Odjednom su sve oči uprte u drugog sina Bašara; on je sada imenovani nasljednik svog oca.

Bašar odlazi na vojnu akademiju u Homsu gdje započinje meteorijsku vojnu karijeru. U roku od nekoliko godina dorastao je do pukovnika. Takođe dobija zadatak da bude savetnik svog oca i vodi kampanju protiv korupcije. To mu omogućava da eliminiše brojne potencijalne političke rivale.

Kada mu je otac umro 2000. godine, Bašar je imao 34 godine. Bio je oženjen šest mjeseci sa Asmom Akhras, Sirijkom koja je odrasla u Velikoj Britaniji. Njih dvoje su se najvjerovatnije upoznali u Londonu.

Prema zakonu, Bashar al-Assad je još uvijek premlad da postane predsjednik: 40 godina je minimalna dob. Tako da se zakon brzo mijenja i raspisuju izbori. Oni su farsa: Bashar al-Assad je jedini kandidat i dobija skoro 100 posto glasova.

Zakletvu je položio 17. jula 2000. godine. Mladi predsjednik obećava da će stvari raditi drugačije, uz ekonomske reforme i više slobode za građane.

Zemlja je policijska država skoro 30 godina, u kojoj se disidenti zatvaraju, muče i ubijaju. Najniža tačka je masakr od strane vladinih snaga 1982. tokom protesta u Hami. Zvanični broj mrtvih iznosi 700, ali organizacije za ljudska prava i sirijska opozicija govore o masakru s mnogo hiljada mrtvih.

Sirija se nada da će novi, mladi predsjednik, koji je čak i neko vrijeme živio u inostranstvu, donijeti više slobode. A početak je obećavajući. U njegovom prvom govoru kao predsjednika, riječ 'demokratija' spominje se nekoliko puta. Bašar također govori o potrebi konstruktivne kritike i transparentnosti. Oslobodio je i brojne političke zatvorenike i donekle ublažio nadzor nad medijima.

Ali Damasko proljeće je kratkog vijeka. Godinu dana nakon što je Assad došao na vlast, zatvori se ponovo pune političkim protivnicima, novinarima i aktivistima za ljudska prava. Sigurnosna služba Mukhbarata od koje se strahuje ima slobodne ruke, a reforme ne dolaze.

Kada se Arapsko proljeće proširilo iz Tunisa u Siriju početkom 2011. godine, Assad je ozbiljno ugušio ustanak. Demonstranti su streljani bez milosti. Sirijska vojska uništava čitave gradske četvrti koje pobunjenici koriste kao bazu. Godine građanskog rata narušavaju zemlju i daju terorističkim pokretima kao što je Islamska država slobodu.

Masovno klanje se također vrši, kao na primjer u Houli. U ovom gradu u blizini Homsa u maju 2012. pogubljeno je više od sto nasumičnih civila, uključujući više od pedesetoro djece. Prema posmatračima, Asad čak koristi hemijsko oružje protiv svog naroda.

Međunarodni pritisak na Siriju je veliki, ali zbog, između ostalog, ruskog veta u Ujedinjenim nacijama, organizirana međunarodna intervencija nikada se ne ostvaruje. Ruski avioni i šiitske milicije iz Irana i Libana, između ostalih, bore se sa sirijskom vojskom protiv skupa sekularnih, vjerskih i džihadističkih boraca. Otpor protiv Assada se također bori među sobom na nekim mjestima i svi susjedi Sirije su direktno ili indirektno uključeni u borbe.

U gradovima kao što su Alep i Homs, malo toga je ostalo stajati i milioni ljudi bježe. Velika većina izbjeglica odlazi u susjedne zemlje Sirije, ali sigurno utočište se traži i u Evropi.

Nakon godina građanskog rata i stotina hiljada žrtava, Assad ostaje na vlasti u Siriji, iako kurdske milicije i pobunjenici koje podržavaju Turci imaju kontrolu u pograničnim područjima na sjeveru. Bashar al-Assad se ponovo u javnosti pokazuje dijelu stanovništva koji ga podržava.

Assad je mislio da ima svoju državu pod kontrolom, ali krajem prošlog mjeseca jedan za drugim gradovi su iznenada padali u ruke dobro opremljenog i organiziranog Hayat Tahrir al-Sham (HTS), koji je proizašao iz terorističkog pokreta al-Qaeda i druge militantne grupe. Nakon osvajanja na nemirnom sjeveru, pobunjenici su se krajem prošle sedmice iznenada našli na periferiji Homsa .

U Damasku su se sigurno oglasila sva zvona za uzbunu za Assada i njegove sljedbenike. Saveznici Hezbolah, Iran i Rusija sami su previše upleteni u sukob da bi zaustavili brzo napredovanje HTS-a. Pojavljuju se izvještaji o vladinim vojnicima koji bježe, predaju se ili čak prebjegnu u HTS.

Ove nedjelje ujutro, slike pljačkaša mogu se vidjeti u Assadovoj palati u Damasku. Čini se da je glavni grad pao bez većeg udarca. Gotovo da nema izvještaja o žrtvama.

Ne zna se gdje se sada nalazi Asad. Otputovao je na nepoznato odredište, prema izvještajima koje je sada potvrdio ruski ministar Lavrov.