Evropska unija priprema promjene procesa proširenja koje bi mogle značajno utjecati i na put Bosne i Hercegovine prema članstvu. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos najavila je promjenu pristupa, uz poruku da se svijet promijenio i da se mora mijenjati i način na koji EU provodi svoju politiku proširenja. Evropska komisija svoje prijedloge trebala bi predstaviti sredinom oktobra.
U središtu novog pristupa nalazi se koncept postepene integracije. Umjesto dosadašnjeg modela u kojem kandidat u velikoj mjeri čeka punopravno članstvo kako bi dobio koristi koje ono donosi, cilj je da se zemlje kandidati postepeno uključuju u pojedine dijelove evropskog sistema.
To može značiti raniji pristup određenim programima, institucijama i elementima jedinstvenog tržišta, pod uslovom da kandidat ispuni potrebne kriterije.
Takav pristup nije potpuno nov. EU već provodi postepenu integraciju Zapadnog Balkana kroz Growth Plan, odnosno Plan rasta, a lideri EU i Zapadnog Balkana u decembru 2025. potvrdili su da se integracija u pojedine politike i jedinstveno tržište već provodi.
Šta se mijenja?
Prema najavama, novi model počiva na četiri ključna principa.
Prvi je upravo postepena integracija. Zemlje kandidati trebale bi imati konkretne koristi od približavanja EU prije formalnog članstva.
Drugi je strožiji nadzor nad demokratijom i vladavinom prava. Cilj je spriječiti nazadovanje država koje napreduju prema članstvu, odnosno situaciju u kojoj bi država nakon ulaska u EU počela urušavati demokratske standarde i vladavinu prava.
Treći element odnosi se na efikasnije odlučivanje unutar same EU. Kako bi Unija mogla funkcionirati s više od 30 članica, razmatra se smanjenje broja oblasti u kojima je potrebna jednoglasnost, odnosno u kojima jedna država može blokirati odluku cijele Unije.
Četvrti je zaštita interesa EU i postojećih članica, što znači da bi se prilikom proširenja više vodilo računa i o mogućim političkim, ekonomskim i sigurnosnim posljedicama prijema novih članica.
Za Bosnu i Hercegovinu najvažnija je postepena integracija
Za BiH bi ovaj model mogao biti posebno važan jer bi evropske integracije mogle donijeti konkretne koristi i prije formalnog članstva.
Bosna i Hercegovina je kandidat za članstvo, a Evropsko vijeće je u martu 2024. donijelo odluku o otvaranju pristupnih pregovora. Međutim, za stvarni početak pregovaračkog procesa potrebno je ispuniti određene uslove, među kojima su ključne reforme u oblasti pravosuđa i druga pitanja iz preporuka Evropske komisije.
Istovremeno, BiH već ima konkretan okvir kroz koji može koristiti dio prednosti evropskih integracija prije članstva.
Evropska komisija je u decembru 2025. odobrila Reformsku agendu BiH, čime je otvoren put prema do 976,6 miliona eura iz EU Instrumenta za reforme i rast. Novac je vezan za provedbu reformi, a Plan rasta predviđa približavanje ekonomija Zapadnog Balkana Evropskoj uniji i pripremu za uključivanje u jedinstveno tržište.
To je za BiH važnije od same rasprave o tome kada bi mogla postati članica EU. U slučaju primjene novog modela, pitanje bi sve više moglo biti šta BiH može dobiti od evropske integracije odmah, a ne samo kada će formalno postati članica.
Međutim, ništa od ovoga nije ni počelo da se realizira. Nesposobna Trojka krije se iza blokada svojih koalicionih partnera koje personificiraju Milorad Dodik i Dragan Čović.
SEPA pokazuje kako bi to moglo izgledati
Jedan od konkretnih primjera postepene integracije jeste uključivanje u evropske finansijske i platne sisteme.
