Mladi širom Evrope na ulicama: Od Pariza do Berlina protesti zbog siromaštva, korupcije i neizvjesne budućnosti

Evropu je zahvatio novi val studentskih i omladinskih protesta, koji su tokom oktobra održani u brojnim državama. Od Francuske i Njemačke do Italije, Albanije, Španije i Austrije, mladi izlaze na ulice nezadovoljni rastom životnih troškova, stanjem u obrazovanju, korupcijom i nedostatkom perspektive. Iako se njihovi zahtjevi razlikuju od države do države, zajedničko im je nezadovoljstvo ekonomskim i društvenim položajem mlađih generacija.

Francuska je među državama s najmasovnijim demonstracijama. Početni protesti srednjoškolaca zbog uslova obrazovanja proširili su se na univerzitete i druge društvene grupe. Prema policijskim podacima, na demonstracijama 6. oktobra učestvovalo je više od 250.000 ljudi, dok su organizatori tvrdili da ih je bilo približno 450.000. Za nove proteste 31. oktobra francuske vlasti mobilizirale su oko 70.000 policajaca i žandarma.

Demonstranti zahtijevaju veća ulaganja u javno obrazovanje, kvalitetnije javne usluge i mjere kojima bi se ublažio rast troškova života. Za 5. novembar najavljen je i nacionalni štrajk, što ukazuje na nastavak pritiska na francuske vlasti.

U Njemačkoj je omladinski pokret „Gen Z regelt“ pozvao na demonstracije u više od 30 gradova. Organizatori su za 31. oktobar najavili okupljanja na kojima očekuju više od 160.000 učesnika. Među njihovim glavnim zahtjevima su povećanje ulaganja u škole, dostupnije stanovanje, snažnije mjere zaštite klime i protivljenje ponovnom uvođenju obaveznog vojnog roka.

Njemački protesti posebno odražavaju zabrinutost mladih zbog državnih prioriteta, jer demonstranti smatraju da bi veća sredstva trebalo usmjeriti u obrazovanje i socijalne potrebe umjesto u vojne programe. Dio studentskih organizacija distancirao se od organizatora demonstracija, ali je podržao pojedine zahtjeve koji se odnose na položaj mladih.

Italija se također suočava s velikim protestima. Tokom generalnog štrajka 30. oktobra demonstracije su održane u više od 40 gradova, a na ulicama su se okupili studenti, radnici i predstavnici sindikata.

Zahtjevi demonstranata obuhvataju povećanje plata, pristupačnije stanovanje, bolju zaštitu radničkih prava i veća izdvajanja za javne službe. Istovremeno se protive povećanju vojnih troškova. U Torinu je došlo do sukoba s policijom, koja je upotrijebila vodene topove, dok je većina drugih okupljanja protekla mirno.

U Albaniji su studentske demonstracije dobile izrazito politički karakter. Tokom protesta održanih 14. oktobra u Tirani, desetine hiljada mladih izrazile su nezadovoljstvo visokim troškovima obrazovanja, korupcijom i ograničenim mogućnostima zapošljavanja.

Dio demonstranata zatražio je ostavku premijera Edija Rame. Proteste su obilježili i nasilni incidenti, uključujući paljenje dijelova objekata i sukobe s policijom, koja je koristila suzavac i vodene topove.

U Španiji su studenti svoje zahtjeve povezali s dugotrajnim problemom visokih cijena stanovanja, posebno u velikim univerzitetskim centrima. Na šest javnih univerziteta u Madridu najavljen je dvodnevni štrajk za 4. i 5. novembar, zbog nedovoljnog finansiranja visokog obrazovanja i naučnoistraživačkog rada.

Studentske organizacije upozoravaju da rast stanarina i životnih troškova sve većem broju mladih otežava studiranje i samostalan život, dok nedovoljna ulaganja ugrožavaju kvalitet univerzitetskog obrazovanja.

Slični problemi izazvali su nezadovoljstvo i u Austriji, gdje su studenti i univerzitetski radnici protestovali protiv planiranog finansiranja visokog obrazovanja za period od 2028. do 2030. godine.

Austrijske vlasti predvidjele su približno 16 milijardi eura, ali predstavnici univerziteta upozoravaju da je za održavanje postojećeg nivoa rada potrebno još dvije milijarde. Demonstranti strahuju da bi nedostatak sredstava mogao dovesti do smanjenja nastavnih programa, pogoršanja uslova studiranja i ograničavanja naučnih istraživanja.

Protesti mladih zabilježeni su i u Belgiji, Portugalu i Grčkoj. U Briselu su studenti upozoravali na probleme u obrazovanju i nedovoljnu spremnost institucija da odgovore na njihove zahtjeve, dok su u Portugalu i Grčkoj omladinska okupljanja povezana s ekonomskim pritiscima i nezadovoljstvom javnim politikama.

Poseban primjer političkog utjecaja studentskih protesta predstavlja Srbija, gdje je pokret nastao nakon tragedije na novosadskoj željezničkoj stanici, u kojoj je poginulo 16 ljudi, prerastao u organiziranu političku snagu. Nakon gotovo dvije godine demonstracija, Studentska lista ostvarila je pobjedu na parlamentarnim izborima 25. oktobra, osvojivši, prema preliminarnim rezultatima, 52,65 posto glasova.

Za razliku od većine evropskih studentskih pokreta, koji su zasad usmjereni na pritisak na vlasti putem demonstracija i štrajkova, studenti u Srbiji svoje nezadovoljstvo prenijeli su i na izborni teren.

Razmjere nezadovoljstva mladih potvrđuju i evropski statistički podaci. Prema podacima koje je Reuters naveo u analizi objavljenoj 28. oktobra, tokom 2025. godine 26,3 posto stanovnika Evropske unije u dobi od 18 do 24 godine bilo je izloženo riziku od siromaštva ili socijalne isključenosti.

Istovremeno, istraživanje među mladima u dobi od 16 do 30 godina pokazalo je da 40 posto ispitanika rast cijena i troškove života navodi kao razlog za zabrinutost.

Ekonomska nesigurnost, otežan pristup stanovanju, problemi u obrazovanju i neizvjesnost zapošljavanja pojavljuju se kao zajedničke teme u različitim evropskim državama, uprkos razlikama u političkim okolnostima i konkretnim zahtjevima demonstranata.

Reuters i The Guardian u svojim izvještajima ukazuju na sve izraženiju mobilizaciju generacije Z, koja društvene mreže koristi za organiziranje okupljanja i povezivanje različitih inicijativa.

Novi protesti i štrajkovi najavljeni su za početak novembra, posebno u Francuskoj i Španiji, dok se u Njemačkoj nastavlja organiziranje omladinskih demonstracija.