Novi evropski modeli otvaraju prostor za zapadni Balkan, ali reforme moraju ostati ključni uslov na putu BiH prema EU.
Bosna i Hercegovina godinama pokušava napraviti ozbiljniji iskorak prema Evropskoj uniji, ali političke blokade, neusklađenost institucija i izostanak reformi njen evropski put drže u zastoju. Istovremeno, Evropa prolazi kroz velike političke i sigurnosne promjene, a sve se više govori o novim modelima povezivanja država koje nisu članice EU.
Jedan od takvih prijedloga je formiranje evropske konfederacije, koja bi državama izvan Unije omogućila snažnije ekonomsko i sigurnosno povezivanje s članicama EU. Otvara se pitanje može li takav model predstavljati novu priliku za zemlje zapadnog Balkana, pa i za Bosnu i Hercegovinu.
O evropskom putu BiH, evropskoj konfederaciji, sigurnosnim izazovima, ulozi međunarodne zajednice, utjecaju Beograda i Zagreba, ali i perspektivi mladih, za emisiju „7 Plus“ govorio je Faris Kočan, profesor na Fakultetu za društvene studije u Ljubljani.
Evropska konfederacija
Iz Velike Britanije stiže prijedlog o formiranju evropske konfederacije, modela koji bi državama izvan EU omogućio snažnije ekonomsko i sigurnosno povezivanje s članicama Unije. U tom okviru, Velika Britanija bi mogla ponovo dobiti pristup jedinstvenom evropskom tržištu, ali bez povratka u članstvo EU.
Kočan smatra da iza ove ideje stoje i ekonomski i sigurnosni interesi Londona.
Velika Britanija je još od 2020. godine, kada je sagledala posljedice Brexita i perioda nakon njega, imala svojevrsni period u kojem je procjenjivala šta će se dalje dešavati. Željela se ponovo vratiti barem na jedinstveno evropsko tržište. Međutim, Brisel je to odbijao, jer je stav Evropske unije bio da, ukoliko se želi pristup jedinstvenom tržištu, treba aplicirati za članstvo u EU, kaže Kočan.
Prema njegovim riječima, geopolitičke promjene dodatno su promijenile evropski kontekst.
Velika Britanija je potom shvatila da je došlo do ozbiljnih geopolitičkih promjena i da se sigurnosna arhitektura, ne samo Evrope nego i šire, značajno promijenila. U takvim okolnostima pokušava pronaći drugačiji model za pristup jedinstvenom evropskom tržištu. Upravo se u tom kontekstu pojavljuje ideja evropske konfederacije, koja je u velikoj mjeri zasnovana na sigurnosnoj paradigmi.
Kočan smatra da Velika Britanija u novim okolnostima pokušava iskoristiti vlastitu poziciju nuklearne sile i jedne od ključnih evropskih vojnih sila.
Nuklearno odvraćanje postaje sve važniji element realne politike i odnosa snaga u svijetu. Velika Britanija je, kao nuklearna sila i jedna od ključnih evropskih vojnih sila, prepoznala mogućnost da kroz takav okvir djeluje u periodu geopolitičkih promjena i nastojanja Evropske unije da izgradi veću stratešku autonomiju.
Važan element ovog prijedloga, dodaje, jeste činjenica da se novi model ne bi odnosio samo na članice EU i NATO-a.
Tu je i Ukrajina, koja, realno gledano, u doglednom periodu vjerovatno neće dobiti sigurnosne garancije kroz članstvo u NATO-u. Istovremeno, i zemlje Zapadnog Balkana ostaju dio razgovora o budućnosti evropske sigurnosne arhitekture.
Upravo bi to, smatra Kočan, moglo otvoriti prostor za novi razgovor Londona i Brisela.
Velika Britanija zato nastoji otvoriti prostor za razgovor o modelu koji bi uključivao sigurnosne garancije, veća izdvajanja za odbranu, nuklearni kišobran nad Evropom i širi sigurnosni okvir. Velikoj Britaniji je evropsko tržište potrebno i zbog vlastite ekonomije, ali i zbog šireg geopolitičkog pozicioniranja.
Gdje je u svemu tome BiH?
Posebno mjesto u ovoj ideji imaju Ukrajina i zemlje zapadnog Balkana. Šira evropska konfederacija mogla bi državama koje nisu članice EU otvoriti dodatni prostor za političko, ekonomsko i sigurnosno povezivanje s Unijom. Među njima bi mogla biti i Bosna i Hercegovina.
Kočan smatra da je ideja fazne integracije postala sve realnija, posebno nakon ruske agresije na Ukrajinu.
Budimo realni, od 2020. ili 2021. godine, a posebno nakon ruske agresije na Ukrajinu, postalo je jasno da bi moglo doći do neke vrste fazne integracije. Evropska unija, odnosno Brisel, nema dovoljno kapaciteta ni jasnu ideju kako povezati širi prostor država koje su na različitim nivoima institucionalnog razvoja, pravne usklađenosti i ekonomskih mogućnosti.
Ruska agresija na Ukrajinu, dodaje, promijenila je evropsku perspektivu.
Crna Gora, ali i Moldavija, danas na neki način vide svjetlo na kraju tunela. To je pozitivno za Evropsku uniju, koja nema kapacitet da u ovom trenutku obuhvati širi korpus zemalja koje se nalaze na različitim nivoima evropskih integracija.
Prema njegovim riječima, britanski prijedlog uklapa se i u ranije francuske i njemačke ideje o faznoj integraciji.
