Evropska komisija usvojila je godišnji Paket proširenja za 2026. godinu, u kojem je iznijela oštre kritike na račun Bosne i Hercegovine, ocjenjujući da se zemlja, uprkos javno deklariranoj opredijeljenosti za evropske integracije, sve više udaljava od članstva u Evropskoj uniji.
Istovremeno, Komisija je konstatirala značajan napredak Crne Gore, Albanije, Moldavije i Ukrajine, za koje su predstavljene indikativne mape puta s konkretnim koracima i ciljevima za narednu godinu.
U dokumentu se posebno naglašava da je proširenje postalo jedno od najvažnijih strateških pitanja Evropske unije, ne samo zbog ekonomskog razvoja i političke stabilnosti nego i zbog sigurnosti evropskog kontinenta.
Za Bosnu i Hercegovinu ocjene su izrazito nepovoljne.
„Bosna i Hercegovina je nastavila javno iskazivati svoju opredijeljenost za evropske integracije kao strateški cilj, dok se istovremeno sve više udaljavala od svog evropskog puta“, navodi Evropska komisija.
U izvještaju se ističe da su uoči općih izbora u BiH intenzivirane političke predstave za javnost, retorika podjela i narativi usmjereni protiv Evropske unije.
Brisel od novoizabranih vlasti očekuje da bez odgađanja uspostave sve izvršne i zakonodavne institucije i ponovo pokažu stvarnu spremnost za provođenje reformi.
„Nakon izbora, Bosna i Hercegovina bi trebala hitno pristupiti uspostavljanju svih izvršnih i zakonodavnih organa vlasti i ponovo pokazati opredijeljenost za provođenje reformi na svom evropskom putu“, upozorava Komisija.
Posebno je naglašena potreba da BiH poduzme neophodne korake kako bi u potpunosti iskoristila mogućnosti Reformske agende u okviru Instrumenta za reforme i rast.
Riječ je o mehanizmu koji zemljama zapadnog Balkana omogućava pristup sredstvima iz evropskog Plana rasta vrijednog šest milijardi eura, pod uslovom provođenja dogovorenih reformi.
Dok se od Bosne i Hercegovine traži ponovno pokretanje reformskog procesa, Crna Gora ulazi u završnu fazu pristupnih pregovora.
Prema podacima Evropske komisije, Crna Gora je do sada privremeno zatvorila 21 pregovaračko poglavlje, a uz saglasnost država članica mogla bi zatvoriti i preostala poglavlja do kraja 2026. godine.
Komisija je već predstavila finansijski paket za pristupanje Crne Gore, dok je rad na ugovoru o njenom pristupanju Evropskoj uniji u toku.
„Crna Gora je danas na korak od okončanja procesa pristupanja Evropskoj uniji“, izjavila je evropska komesarka za proširenje Marta Kos.
Naglasila je da i Albanija, Moldavija i Ukrajina imaju realnu mogućnost pristupanja Evropskoj uniji u narednim godinama, ukoliko nastave provoditi potrebne reforme.
Albanija je tokom izvještajnog perioda otvorila posljednji preostali pregovarački klaster i ispunila privremena mjerila u poglavljima koja se odnose na vladavinu prava.
Time su stvoreni uslovi za privremeno zatvaranje četiri poglavlja.
Evropska komisija ocjenjuje da je cilj Albanije da do 2027. godine završi pristupne pregovore ambiciozan, ali ostvariv, pod uslovom nastavka reformi i političkog dijaloga.
U izvještaju je istaknuto i da je tokom protekle godine u Albaniji zabilježena najveća mobilizacija građana od demokratske tranzicije, zbog čega Komisija poziva na konstruktivan dijalog i uključivanje šireg društva u evropske reforme.
Moldavija je također nastavila napredovati, otvorivši četiri pregovaračka klastera tokom protekle godine.
Evropska komisija procjenjuje da je ova država ispunila uslove za otvaranje svih preostalih klastera i ostvarila značajan napredak u usklađivanju zakonodavstva s evropskim propisima.
Kao ambiciozan, ali ostvariv cilj navodi se završetak pristupnih pregovora početkom 2028. godine.
Ukrajina, uprkos ruskoj agresiji i ratnim okolnostima, nastavlja provoditi reforme i približavati se Evropskoj uniji.
Tokom protekle godine otvorila je četiri pregovaračka klastera, a Komisija smatra da je ispunila uslove za otvaranje svih preostalih.
U izvještaju se pozitivno ocjenjuje rad ukrajinskih institucija za borbu protiv korupcije, za koje Komisija navodi da u cjelini nastavljaju djelovati nezavisno i efikasno.
Od Ukrajine se očekuje dodatni napredak u vladavini prava, funkcioniranju demokratskih institucija, reformi javne uprave i zaštiti nacionalnih manjina.
Cilj ukrajinskih vlasti je završetak pristupnih pregovora do kraja 2028. godine.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen poručila je da rezultati pojedinih zemalja kandidata omogućavaju Evropskoj uniji da obećanje o proširenju pretvori u stvarnost.
„Značajan napredak koji su pojedini kandidati postigli tokom prošle godine omogućava nam da obećanje o proširenju pretočimo u stvarnost. Sada predlažemo set indikativnih mapa puta za zemlje koje su najviše napredovale u pregovorima – Crnu Goru, Albaniju, Ukrajinu i Moldaviju“, izjavila je von der Leyen.
Dodala je da predstavljene mape puta donose jasne ciljeve za narednu godinu i osnovu za predstojeće pregovore.
„Korak po korak, gradimo potpuniju i jaču Uniju“, poručila je predsjednica Komisije.
Ni Srbija nije dobila pozitivne ocjene u ovogodišnjem izvještaju.
Evropska komisija konstatirala je da Srbija nije ostvarila suštinski napredak u pristupnim pregovorima, a protekli period obilježili su sve veća društvena polarizacija i negativni trendovi u oblastima demokratije, pravosuđa i osnovnih prava.
Iako je ostvaren određeni tehnički napredak u usklađivanju zakonodavstva s evropskim standardima, Komisija smatra da su politički i institucionalni problemi bili u suprotnosti s deklariranim ciljem pristupanja Evropskoj uniji.
Posebno je kritiziran nizak stepen usklađenosti Srbije sa Zajedničkom vanjskom i sigurnosnom politikom EU.
„Napredak na evropskom putu zavisit će od napora nove vlade da preokrene negativne trendove i stavi prioritet na temeljna pitanja, uključujući demokratske kriterije, pravosuđe i osnovna prava“, navodi Komisija.
U dokumentu se podsjeća da su nedavni parlamentarni izbori u Srbiji donijeli novoizabranoj vladi snažan mandat za provođenje reformi.
Od novih vlasti očekuje se obnavljanje demokratskog dijaloga, jasno opredjeljenje za evropske vrijednosti, usklađivanje s vanjskom politikom EU i intenziviranje napora na pomirenju i normalizaciji odnosa u regiji.
Sjeverna Makedonija nastavila je rad na reformama potrebnim za otvaranje klastera koji obuhvata temeljna pitanja, ali još nije usvojila ranije dogovorene ustavne izmjene.
Evropska komisija ističe da su potrebni dodatni napori u oblasti vladavine prava, dok istovremeno pohvaljuje napredak zemlje u provođenju Reformske agende.
Sjeverna Makedonija svrstana je među najuspješnije učesnike Instrumenta za reforme i rast.
Kada je riječ o Kosovu, Komisija je ocijenila da je dugotrajna institucionalna kriza usporila reformski proces, iako je politički dogovor o izboru predsjednika ublažio blokadu.
Pozitivno su ocijenjeni određeni rezultati u borbi protiv teškog i organiziranog kriminala, kao i puna usklađenost sa Zajedničkom vanjskom i sigurnosnom politikom EU.
Istovremeno, izražena je zabrinutost zbog stanja u pravosuđu i poštovanja osnovnih prava.
Nakon prenosa lokalne uprave na sjeveru Kosova, Evropska komisija ukinula je ranije mjere prema Kosovu i nastavila pružati finansijsku pomoć.
Komisija je također potvrdila spremnost da pripremi mišljenje o zahtjevu Kosova za članstvo ukoliko to od nje zatraži Vijeće Evropske unije.
Turska je u izvještaju označena kao važan partner Evropske unije, ali su istovremeno izražene ozbiljne zabrinutosti zbog postupaka protiv izabranih zvaničnika, opozicionih političara i organizacija civilnog društva.
Evropska komisija smatra da se jaz između deklariranog cilja Turske da postane članica EU i njenog nazadovanja u ispunjavanju demokratskih kriterija dodatno produbio.
Pregovori o pristupanju Turske ostaju u zastoju zbog problema koji nisu riješeni još od 2018. godine.
Još nepovoljnije ocjene dobila je Gruzija, čiji je proces pristupanja Evropskoj uniji praktično zaustavljen.
Komisija navodi da Gruzija samo formalno zadržava status kandidata, dok vlasti nastavljaju podrivati demokratske institucije, vladavinu prava, osnovna prava i prostor za djelovanje civilnog društva.
Visoka predstavnica Evropske unije za vanjske poslove i sigurnosnu politiku Kaja Kallas naglasila je da proširenje više nije samo pitanje političkog i ekonomskog povezivanja država.
„Proširenje se ne svodi samo na to da Evropska unija postane veća, već da budemo sigurniji i jači. Mnoge zemlje kandidati već doprinose našoj sigurnosti“, izjavila je Kallas.
Istakla je da pojedine zemlje kandidati doprinose evropskoj sigurnosti iskustvom u upotrebi dronova i savremenih tehnologija na bojnom polju, podrškom evropskim operacijama, energetskom sigurnošću i suzbijanjem stranog manipuliranja informacijama.
„Svako proširenje Evropske unije dosad je donijelo korist našem kontinentu. Proširenje je direktno ulaganje u evropsku sigurnost“, poručila je Kallas.
Uz godišnje izvještaje, Evropska komisija predstavila je i novi okvir za postepenu integraciju država kandidata u pojedine politike i sektore Evropske unije.
Posebno su izdvojeni energetika, saobraćaj, digitalni sektor i odbrana, u kojima bi zemlje kandidati mogle ostvarivati određene koristi i prije formalnog članstva.
Planirano je da Komisija tokom narednih šest mjeseci pokrene dijaloge s partnerima u procesu proširenja kako bi utvrdila mogućnosti dodatnog uključivanja u evropske programe i politike, kao i načine njihovog finansiranja.
Postepena integracija uključuje mogućnost šireg pristupa evropskim programima i agencijama, bolju povezanost te učešće u stručnim grupama i odborima Evropske unije.
Među postojećim instrumentima Komisija je izdvojila Plan rasta za zapadni Balkan vrijedan šest milijardi eura, Plan rasta za Moldaviju od 1,9 milijardi eura i Instrument za Ukrajinu vrijedan 50 milijardi eura.
Ovi mehanizmi omogućavaju približavanje jedinstvenom evropskom tržištu, uključujući postepeno uključivanje u evropski sistem plaćanja SEPA i režim korištenja mobilnih usluga po domaćim cijenama.
Evropska komisija podsjetila je i na ekonomske rezultate ranijih proširenja.
Prema njenim podacima, nakon velikog proširenja 2004. godine životni standard u novim državama članicama udvostručen je tokom naredne dvije decenije, nezaposlenost je smanjena gotovo za polovinu, a očekivani životni vijek povećan je sa 75 na 79 godina.
U novim članicama otvoreno je šest miliona radnih mjesta, dok je u državama koje su već bile članice EU otvoreno dodatnih 20 miliona radnih mjesta.
Trgovinska razmjena postojećih članica s novim državama povećana je više od pet puta, a jedinstveno evropsko tržište prošireno je za 74 miliona potrošača.
Nakon usvajanja Paketa proširenja za 2026. godinu, na Vijeću Evropske unije je da razmotri preporuke Komisije i odluči o narednim koracima u pristupnom procesu.
Za četiri zemlje koje su najviše napredovale već su predstavljene konkretne mape puta, dok se od Bosne i Hercegovine očekuje hitno formiranje vlasti nakon izbora, obnavljanje reformskog procesa i ispunjavanje obaveza koje omogućavaju korištenje sredstava iz evropskog Plana rasta.
