Evropska služba za vanjsko djelovanje (EEAS), osnovana prije 15 godina s ciljem da Evropskoj uniji osigura jedinstven i snažniji glas u međunarodnim odnosima, suočava se s dubokom institucionalnom krizom koja je otvorila pitanje njene budućnosti i uloge u evropskoj vanjskoj politici.
Kada su lideri Evropske unije 2011. godine pokrenuli diplomatsku službu bloka, namjera je bila da se objedine vanjskopolitički kapaciteti država članica i ojača međunarodni utjecaj Unije. Međutim, već u samom procesu njenog stvaranja postavljeni su temelji budućih problema. Funkcija visokog predstavnika za vanjsku i sigurnosnu politiku dobila je dva centra odlučivanja – države članice i Evropsku komisiju – što je stvorilo složen i često neefikasan sistem upravljanja.
Danas se ta institucionalna konstrukcija nalazi pod velikim pritiskom. Evropska služba za vanjsko djelovanje suočava se s budžetskim ograničenjima, odlaskom iskusnih diplomata i nedostatkom konkretnih političkih i finansijskih instrumenata kojima bi mogla provoditi svoju vanjsku politiku.
Bivša premijerka Estonije Kaja Kallas, koja se nalazi na čelu evropske diplomatije, pokušava pokrenuti reforme i ojačati instituciju kroz kadrovske promjene i najavljene reorganizacije. Međutim, brojni evropski zvaničnici smatraju da bi te mjere mogle biti nedovoljne.
Prema navodima više sadašnjih i bivših evropskih diplomata, unutar institucija Evropske unije postoji grupa koja zagovara čak i ukidanje EEAS-a. Drugi, posebno manje države članice koje nemaju široku diplomatsku mrežu, smatraju da je ova služba i dalje važan instrument za zastupanje njihovih interesa na globalnoj sceni.
Kriza dolazi u trenutku kada se Evropska unija suočava s nizom geopolitičkih izazova – ratom u Ukrajini, sukobima na Bliskom istoku, pogoršanjem transatlantskih odnosa i rastućom konkurencijom velikih sila poput Kine i Sjedinjenih Američkih Država.
Istovremeno, Evropska komisija posljednjih godina značajno je proširila svoj utjecaj u vanjskoj politici zahvaljujući kontroli nad ključnim instrumentima poput trgovine, migracione politike, razvoja, tehnologije i industrijskih programa.
To je dovelo do sve izraženijeg sukoba nadležnosti između Komisije i Evropske službe za vanjsko djelovanje. Brojni diplomatski izvori smatraju da Komisija postupno preuzima područja koja su tradicionalno pripadala evropskoj diplomatiji.
