EU sprema promjene koje bi mogle biti važne i za BiH: Manje prostora za veto tokom pregovora o članstvu

Evropska unija priprema promjene načina odlučivanja tokom procesa proširenja koje bi, ako budu prihvaćene, mogle imati direktan značaj i za evropski put Bosne i Hercegovine.

Evropska komisija trebala bi 30. septembra predstaviti pregled politika i institucionalnih promjena potrebnih kako bi se EU pripremila za prijem novih članica.

Jedno od najosjetljivijih pitanja jeste sadašnje pravilo jednoglasnosti, koje pojedinoj državi članici omogućava da u različitim fazama pristupnih pregovora praktično zaustavi napredovanje države kandidata.

Prema informacijama portala New Union Post, potpuni prelazak sa jednoglasnog odlučivanja na kvalificiranu većinu trenutno se smatra teško ostvarivim, ali se razmatra mogućnost značajnog smanjenja broja međukoraka tokom pristupnog procesa za koje je potrebna saglasnost svih članica.

Prema tom izvoru, jedna od razmatranih mogućnosti jeste smanjivanje broja odluka za koje je potrebna jednoglasnost sa približno 150 na oko 70 tokom međufaza pristupanja.

Takav model mogao bi smanjiti mogućnost da bilateralni spor između države kandidata i pojedine članice EU blokira cijeli proces evropskih integracija.

Ideja nije nova, ali je sada dobila dodatnu težinu zbog priprema EU za novo proširenje.

Evropski parlament je u svojoj strategiji proširenja za 2026. godinu izričito zatražio uvođenje odlučivanja kvalificiranom većinom u dijelovima pristupnog procesa.

Parlament traži ukidanje obaveze jednoglasnog odlučivanja posebno kod međukoraka koji se odnose na otvaranje i zatvaranje pojedinačnih pregovaračkih klastera i poglavlja.

U usvojenom dokumentu Evropski parlament upozorava da je pretjerana upotreba jednoglasnosti više puta usporavala proširenje EU i istovremeno smanjivala podršku procesu evropskih integracija.

Za Bosnu i Hercegovinu eventualna promjena mogla bi biti posebno značajna nakon početka stvarnih pregovora o članstvu.

BiH ima status kandidata, a Evropski parlament je u ovogodišnjoj strategiji proširenja ponovo pozvao zemlju da nastavi provođenje reformi potrebnih za napredovanje prema članstvu.

Promjena sistema odlučivanja ne bi značila da bi države članice izgubile kontrolu nad konačnim prijemom novih članica. Pitanje samog članstva i dalje bi zahtijevalo saglasnost država članica, dok se rasprava prvenstveno odnosi na uklanjanje veta u pojedinim međufazama pregovora.

U raspravi se pominju i takozvane „passerelle“ klauzule, pravni mehanizmi koji u određenim oblastima omogućavaju prelazak sa jednoglasnog odlučivanja na odlučivanje kvalificiranom većinom bez pune izmjene osnivačkih ugovora EU.

Evropska komesarka za proširenje Marta Kos zagovara i promjene postojeće metodologije pristupanja, ocjenjujući da je sadašnji sistem pravljen za drugačije geopolitičke okolnosti.

Komisijin dokument koji se očekuje 30. septembra trebao bi pokazati koliko je Brisel spreman ići u reformiranju sistema prije mogućeg novog vala proširenja i koji od prijedloga imaju političku podršku potrebnu za njihovo provođenje.