EGMONT Institut: Rat u Ukrajini je katalizator za Balkan

Priredio: F. Marukić

Vrijeme je da se Bosna i Hercegovina, Srbija i Kosovo „uvuku u sadašnjost i gurnu u bolju budućnost“ navodi se u svojoj analizi Ilana Bet-El ispred EGMONT Instituta iz Brisela. Smatra da je rat u Ukrajini upravo katalizator koji bi tu promjenu trebao pokrenuti.

Zapadni Balkan označava kao područje duboke nestabilnosti s otvorenim tenzijama između etničkih i entitetskih grupa u BiH, te nedovršenim poslovima između Srbije i Kosova. Izdvaja ulogu Rusije, za koju kaže da već deceniju „potkopava“ region kroz „udvaranje Srbiji“. To udvaranje se odvija kroz novac, energente i „prijateljstvo“. U isto vrijeme nastoji se dekonstruirati Bosna Hercegovina „potičući srpski entitet u BiH, Republiku Srpsku (Rs), da odbaci jedinstvo države“.

„Kao što je sada više nego očigledno, ruske akcije mogu dovesti do velike štete“, važna je ocjena.

Autorica se ne libi okriviti za takvo stanje u Evropsku uniju koja je „Tokom godina EU je ponudila relativno malo kontramjera kako protiv ruskih poteza tako i generalno pogoršane situacije u regionu“. Za ovo su okrivljena dva zamora: jedan je onaj zamor od Balkana nakon okončanja ratova ovdje, ali i zamor od proširenja EU, koji je prisutan nakon 2013. godine.

Prijem Bugarske, Rumunije i Hrvatske, ocjenjuje autorica, za mnoge je efektivno označilo stavljanje Zapadnog Balkana u okruženje, posebno „problematičnih zemalja nasljednica bivše Jugoslavije“. Tako je, ocjenjuje se, stvoren, za mnoge kreatore politike, sanitarni kordon – i prilika da se problemi ignoriraju.

„U osnovi ovog umora i nezainteresovanosti bilo je uvjerenje da postoji rezidualna regionalna politika koja pokreće stvari, zasnovana na Dejtonskom sporazumu koji je okončao bosanski rat 1995. godine, i jednostrano proglašenoj nezavisnosti (UDI) Kosova 2008. godine kao de facto tačka na kraju sukoba“. Autorica tome dodaje stalno vojno prisustvo – snage EU u BiH, NATO na Kosovu – plus puno novca EU i nejasna obećanja o članstvu „jednog dana“ svim preostalim jugoslovenskim državama nasljednicama. Tako je to vjerovanje postalo uzdignuto do katekizma (temeljnog učenja) politike prema zapadu Balkana ovih proteklih decenija.

„Ta politika je propala“, ključni je zaključak.

„Postoji pet država članica EU koje ne priznaju nezavisnost Kosova – a da se ne govori o stavovima Srbije ili Rusije“naglašava autorica. Analiza ističe i u istu ravan stavlja srpsku i hrvatsku politiku, označavajući ih kao destruktivne. Milorad Dodik je opisan kao drzak prkosnik Dejtonu i Ustavu BiH. Navodi  se da iza poziva za većom autonomijom Hrvata, koji stižu iz Hercegovine, stoji Zoran Milanović, predsjednik Republike Hrvatske, koji je Bosnu i Hercegovinu definirao kao „aberaciju i devijaciju“. Podvlači se i činjenica da su BiH i Kosovo ostale kao siromašne zemlje iz kojih mnogi žele da odu.

„U obje situacije postoji skoro identičan suštinski problem: odsustvo političkog rješenja“, drugi je važan zaključak.

Za Kosovo se ističe da nije postojalo istinskih prethodnih pregovora (sa Srbijom), posebno u kriznim situacijama. Ocjena je da zbog toga postoji fatalna privlačnost „ruskih riječi o slavenskom jedinstvu“, uz podršku u međunarodnim forumima kao što su UN i OSCE. 

Problem u Bosni i Hercegovini označen je kao još dublji.