Evropska unija godinama je tolerirala etnonacionalističku politiku na zapadnom Balkanu i oslanjala se na „stabilokratije“, dok su brojni ključni politički problemi regiona ostali neriješeni, ocjenjuju Dennis Miskić i Filip Radunović u gostujućem komentaru koji je danas objavio austrijski Die Presse.
U tekstu pod naslovom „Balkanska politika: Ignoriranje kao simbol polikrize“, autori među velikim problemima koji čekaju rješenje posebno navode zastoj državne reforme u Bosni i Hercegovini, uz pitanje Kosova i kontinuiranu unutrašnju blokadu pristupnih pregovora Sjeverne Makedonije.
„Potreban je iskren napor EU kako bi se riješili otvoreni problemi regiona“, navode autori, upozoravajući da je to potrebno i zbog budućnosti same Evropske unije.
Povod za njihovu analizu bila je sahrana pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića u Srbiji, kojoj su početkom septembra prisustvovali visoki politički zvaničnici, patrijarh Srpske pravoslavne crkve i hiljade ljudi.
Međutim, autori taj događaj koriste prvenstveno kao primjer mnogo šireg problema odnosa evropske politike prema zapadnom Balkanu.
Ocjenjuju da je etnonacionalistička politika na Balkanu tolerirana još od devedesetih godina prošlog stoljeća te da je takav pristup nastavljen i nakon završetka ratova.
Posebno kritikuju kasniju evropsku podršku takozvanim stabilokratijama – političkim liderima od kojih se očekivalo da osiguraju stabilnost i provedu promjene, dok su istovremeno iz Brisela stizale deklarativne poruke o potrebi jačanja vladavine prava i demokratije.
Prema autorima, evropsko zanemarivanje suočavanja sa zločinima počinjenim tokom devedesetih ostavilo je dugoročne političke posljedice, dok su slične greške napravljene i u evropskoj politici prema autoritarnim sistemima izvan jugoistočne Evrope.
Miskić i Radunović smatraju da zapadni Balkan mora biti pomjeren iz evropske „poluperiferije“ prema političkom centru kontinenta.
Ulazak Crne Gore u EU, navode, mogao bi predstavljati dobar prvi korak, ali sam po sebi nije dovoljan.
Autori smatraju i da Evropska unija mora jasnije razlikovati političke snage koje su stvarno opredijeljene za evropske reforme od političkih oportunista koji godinama predstavljaju svoje poteze kao reformske.
„Jednako je važno razlikovati prave od lažnih prijatelja Evrope“, navode autori, ocjenjujući da bi EU trebala snažnije podržavati političke snage koje se stvarno zalažu za evropsku integraciju.
Upravo u tom kontekstu navode Bosnu i Hercegovinu.
„Među drugim velikim problemima su pitanje Kosova, zastala državna reforma u Bosni i Hercegovini te kontinuirana unutrašnja blokada pristupnih pregovora Sjeverne Makedonije“, pišu Miskić i Radunović.
Posebno zanimljiv dio analize odnosi se na najavu novog evropskog pristupa proširenju.
Autori navode da bi već krajem septembra trebao biti predstavljen novi prijedlog za postepenu integraciju budućih članica Evropske unije.
Ta najava uklapa se u inicijative koje se posljednjih mjeseci razvijaju unutar EU. Austrija je, zajedno s Češkom, Slovačkom, Italijom i Slovenijom, predložila model sektorske integracije prema kojem bi države kandidati, u zamjenu za provedene reforme, i prije punopravnog članstva postepeno dobijale pristup pojedinim dijelovima jedinstvenog evropskog tržišta.
Dodatno, Austrija će 29. septembra u Beču organizirati konferenciju s predstavnicima zemalja Slavkovskog formata i šest država zapadnog Balkana, upravo o novim mogućnostima njihove postepene integracije u unutrašnje tržište EU. Austrijske vlasti naglašavaju da takav model ne bi smio biti zamjena za punopravno članstvo.
Njemački kancelar Friedrich Merz i francuski predsjednik Emmanuel Macron ranije su također predstavili ideju postepene integracije zemalja kandidata. Za države zapadnog Balkana razmatraju se privilegiraniji pristup unutrašnjem tržištu EU, posmatrački status u evropskim institucijama i zajednički sastanci s Evropskom komisijom ili Evropskim parlamentom.
Autori Die Pressea posebno se osvrću i na položaj bosanskih muslimana u evropskom historijskom i političkom kontekstu. Podsjećaju na dugu prisutnost bosanskog islama u Austriji još iz vremena Austro-Ugarske i postavljaju pitanje zašto se taj potencijal danas više ne koristi.
Pitaju i zbog čega evropske političke stranke ne rade više na uključivanju muslimana u politički život, posebno mladih žena, navodeći da već postoje pojedinačni uspješni primjeri takvog političkog angažmana.
Komentar potpisuju Dennis Miskić, novinar iz Beča koji je bio prvi austrijski učesnik programa služenja u inostranstvu u Memorijalnom centru Srebrenica, i Filip Radunović, društveni naučnik i prevodilac memoara Hasana Hasanovića „Preživjeti Srebrenicu“.
Die Presse napominje da je riječ o gostujućem komentaru te da stavovi vanjskih autora ne moraju predstavljati stav redakcije lista.
