CIN otvorio dokumente o 20 propalih investicija u Rs: Najavljivano 10,6 milijardi KM, država otkupljivala koncesije

Centar za istraživačko novinarstvo (CIN) objavio je dokumente na osnovu kojih je istraživao 20 nerealizovanih ili godinama odgađanih stranih investicija u energetskom sektoru u Rs, ukupno najavljene vrijednosti od najmanje 10,6 milijardi KM.

Riječ je o ugovorima, aneksima i drugim dokumentima koji otkrivaju detalje poslova vlasti u Rs sa stranim investitorima, među kojima posebno mjesto zauzimaju ruski partneri i projekti u naftnom i energetskom sektoru.

Prema podacima CIN-a, većina investicija trebala je biti realizovana putem koncesija dodjeljivanih na 30 i više godina. Međutim, radovi na terenu na brojnim projektima nikada nisu počeli ili su ostali u početnoj fazi. Podaci na interaktivnoj mapi ažurirani su u augustu ove godine.

Nakon godina čekanja pojedini investitori odustajali su od koncesija, a njihova koncesiona prava ili kompanije osnovane radi realizacije projekata potom su kupovala javna preduzeća u Rs.

CIN je utvrdio da je vlast u Rs na taj način otkupila najmanje četiri koncesiona preduzeća, za šta je izdvojeno više od 329 miliona KM javnog novca.

Od tog iznosa čak 309 miliona KM plaćeno je za dvije kompanije u vlasništvu ruskog biznismena Rašida Sardarova. Za koncesiono preduzeće „Bistrica“ izdvojeno je oko 20 miliona KM, dok iznos plaćen za „Hydro Power Group“ nije poznat.

Ta preduzeća prethodno su dobila koncesije uz obećanja o investicijama vrijednim više od 1,5 milijardi KM u izgradnju energetskih objekata.

Dodatni trošak nastao je kroz arbitražne sporove. Prema podacima CIN-a, vlast u Rs izgubila je dva arbitražna postupka zbog neispunjavanja ugovornih obaveza ili jednostranog raskidanja ugovora, što je koštalo najmanje 125 miliona KM.

Među najskupljim poslovima koje je CIN detaljno istražio nalazi se otkup kompanije „Comsar Energy RS“ od Sardarova.

Vlada Rs kupila je ovu kompaniju za 240,5 miliona KM, a CIN je utvrdio da je čak 181,9 miliona KM isplaćeno prije potpisivanja ugovora i prije nego što je novac bio osiguran u budžetu.

Cijena kompanije, prema istraživanju CIN-a, određena je na osnovu procjene budućeg poslovanja energetskih objekata koji nisu bili izgrađeni.

CIN je istraživanje proširio i na privatizaciju naftnog sektora u Rs i dugogodišnje politički predstavljano strateško partnerstvo s Rusijom.

„Tokom dvije decenije predsjednici, premijeri i ministri u Republici Srpskoj su pregovarali i zaključivali ugovore sa ruskim partnerima, zasnivajući svoje predizborne kampanje na tom navodnom uspjehu, dok su u stvarnosti investitori preuzimali naftni sektor i prirodna bogatstva Republike Srpske, ne ispunivši skoro ništa od ugovorenog na papiru“, rekla je novinarka CIN-a Renata Radić-Dragić.

Prema podacima CIN-a, Rafinerija nafte Brod i Rafinerija ulja Modriča dvije decenije kasnije imaju akumulirane gubitke veće od milijardu KM.

CIN navodi i da je Sardarov, umjesto najavljene investicije od milijardu KM, na kraju dobio više od 300 miliona KM javnog novca.

Problemi nisu ograničeni samo na poslove s ruskim investitorima.

Jedan od primjera su četiri hidroelektrane na rijekama Bistrica i Janjina, za koje je koncesija dodijeljena još 2006. godine. Sve su prema prvobitnim planovima trebale biti završene do kraja 2017, ali do 2026. nisu izgrađene.

Za ovaj projekat potrošeno je oko 125 miliona KM javnog novca, uz dodatno kreditno zaduženje od 146 miliona KM. Samo kupovina koncesionog preduzeća „Hidroelektrane Bistrica“ koštala je 20,7 miliona KM.

CIN je sada javnosti omogućio pristup ključnim dokumentima na kojima je istraživanje zasnovano. Među njima su koncesioni ugovor za Termoelektranu Ugljevik 3 iz 2013. godine s aneksima, koncesioni ugovor za Hidroelektranu Mrsovo, dokumentacija za Ugljevik Istok 2 i Varde Rudo, ugovor o prenosu udjela u „Comsaru“ iz 2025. godine te odgovor Ministarstva finansija Rs o isplati novca iz 2026. godine.

CIN je uz dokumentaciju objavio i interaktivnu mapu na kojoj su za svaki od 20 projekata navedeni strani investitori, institucije koje su zaključivale ugovore, najavljena i realizovana vrijednost investicije, lokacija, status projekta i razlozi zbog kojih investicija nije završena.