Četrnaest zastupnika u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine pokrenulo je inicijativu za hitno preispitivanje i suspenziju Sporazuma o uspostavljanju specijalnih i paralelnih veza između Rs i Srbije.
Inicijativa je datirana 9. septembra 2026. godine, a njeni potpisnici traže da međunarodna zajednica, posebno Vijeće za implementaciju mira (PIC), Evropska unija, države članice EU, Sjedinjene Američke Države, Ujedinjeno Kraljevstvo i države svjedoci Dejtonskog mirovnog sporazuma hitno razmotre pitanje dalje primjene ovog sporazuma.
Kao neposredan povod navode posljednja dešavanja u Srbiji u vezi sa sahranom pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića, uz državne počasti, prijevoz tijela državnim avionom, počasnu stražu i državne simbole Srbije te prisustvo visokih zvaničnika Srbije i Rs.
U inicijativi se podsjeća i na ranije poteze, uključujući zaključke i Deklaraciju takozvanog „Svesrpskog sabora“, za koje potpisnici navode da su neustavni i secesionistički.
„Ustav Bosne i Hercegovine u članu III/2.a) propisuje da ‘entiteti imaju pravo da uspostavljaju posebne paralelne odnose sa susjednim državama, u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine’. To znači da posebni paralelni odnosi nisu kategorija izvan Ustava Bosne i Hercegovine“, navedeno je u inicijativi.
Potpisnici podsjećaju da je OHR još 2001. godine, razmatrajući Sporazum o specijalnim paralelnim odnosima tadašnje SRJ i Rs, naglasio da će osiguravati da takvi odnosi ne narušavaju ustavni poredak, suverenitet i teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine.
„Nakon najnovijih dešavanja legitimno je postaviti pitanje da li se taj princip još uvijek poštuje“, navodi se u dokumentu.
Posebno se ukazuje na Deklaraciju usvojenu na „Svesrpskom saboru“ održanom u Beogradu 8. juna 2024. godine. Potpisnici tvrde da je od 49 tačaka Deklaracije najmanje 12 direktno protiv suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine.
Navode da se u tim zaključcima negira pravosnažno presuđeni i dokazani genocid u Srebrenici, promoviše 9. januar kao „dan Rs“, negira visoki predstavnik kao dejtonska kategorija iz Aneksa X Općeg okvirnog sporazuma za mir, uvodi himna „Bože pravde“ kao „svesrpska himna“ i grb Nemanjića kao nacionalni svesrpski grb, iako država Bosna i Hercegovina ima svoju himnu i državne simbole.
U inicijativi se navodi i da se dovodi u pitanje način funkcioniranja i nadležnosti institucija Bosne i Hercegovine, što se, kako tvrde potpisnici, kroz kasnije postupanje NSRs realiziralo kroz niz zakona i inicijativa koje su kasnije ili povučene ili osporene pred Ustavnim sudom BiH.
Poseban dio inicijative posvećen je sahrani Ratka Mladića 7. septembra u Beogradu.
Potpisnici navode da je Mladić pravosnažno osuđen za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine, uključujući njegovu odgovornost za genocid u Srebrenici, zločine počinjene tokom opsade Sarajeva i druge zločine koje je počinila Vojska Rs kojom je komandovao.
„Ovdje nije riječ samo o privatnom činu porodice. Tijelo zločinca Ratka Mladića prevezeno je u Srbiju državnim avionom, uz angažman državnih struktura. Na sahrani su bili visoki zvaničnici Srbije, uključujući ministre iz Vlade Republike Srbije, dok je vojni orkestar učestvovao u ceremoniji, a kovčeg je bio prekriven zastavom Srbije“, navedeno je u inicijativi.
Dodaje se da je ceremoniji prisustvovao i veliki broj javnih i političkih ličnosti, uključujući visoke funkcionere Rs, te da je opijelo predvodio patrijarh Srpske pravoslavne crkve.
Potpisnici navode da su državni i vojni elementi ceremonije bili praćeni masovnom javnom glorifikacijom Mladića kao „heroja“.
U dokumentu se podsjeća i na događaje na fudbalskoj utakmici Crvena zvezda – Partizan 6. septembra, uz ocjenu da je riječ o „državnim i od države podržanim glorifikacijama ratnih zločinaca i kontinuitetu jedne politike i ideologije“.
Zbog toga od PIC-a, Evropske unije, Evropske komisije, Evropskog vijeća, država članica EU, SAD-a, Ujedinjenog Kraljevstva i drugih država svjedoka Dejtonskog mirovnog sporazuma traže sedam konkretnih poteza.
Prvo traže da se hitno razmotri usklađenost aktuelnog provođenja Sporazuma o uspostavljanju posebnih i paralelnih odnosa između Srbije i Rs sa Ustavom Bosne i Hercegovine i Dejtonskim mirovnim sporazumom.
Drugo, traže podršku inicijativi za privremenu suspenziju primjene Sporazuma do okončanja sveobuhvatnog pravnog i političkog preispitivanja njegovog dosadašnjeg provođenja, potpunog poštovanja teritorijalnog integriteta i suvereniteta Bosne i Hercegovine te poštovanja i provedbe pravosnažnih presuda međunarodnih sudova.
Treći zahtjev je da se razmotri uvođenje sankcija svim zvaničnicima Bosne i Hercegovine, Rs i Srbije koji su učestvovali u organizaciji i realizaciji sahrane sa državnim počastima za ratnog zločinca Ratka Mladića.
Potpisnici, također, traže da se razmotre posljedice „institucionalnog“ povezivanja Srbije i Rs koje proizlazi iz Deklaracije „Svesrpskog sabora“ i njenih pratećih mehanizama.
Peti zahtjev je da se jasno osudi institucionalna i javna glorifikacija presuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića i drugih pravosnažno osuđenih ratnih zločinaca, uključujući korištenje državnih i vojnih elemenata Srbije u ceremonijama kojima se takve osobe predstavljaju kao nacionalni heroji.
Od tijela Evropske unije traži se da ovo pitanje uključe u ocjenu napretka Srbije u procesu evropskih integracija, imajući u vidu da su vladavina prava, suočavanje s prošlošću, dobrosusjedski odnosi i poštovanje međunarodnog prava sastavni dio evropskog puta.
Potpisnici traže i da se nakon detaljne analize razmotri suspenzija pregovora Srbije za pristupanje Evropskoj uniji.
U posljednjem zahtjevu navode da međunarodna zajednica treba jasno staviti do znanja da nijedan bilateralni sporazum, deklaracija, politički dogovor ili oblik međuinstitucionalne saradnje ne može imati pravno dejstvo koje dovodi u pitanje suverenitet i teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine te da se u budućim slučajevima mora jasno djelovati u osudi i kažnjavanju glorifikacije presuđenih ratnih zločinaca.
Inicijativu su potpisali Denis Zvizdić, Saša Magazinović, Aida Baručija, Sabina Ćudić, Jasmin Emrić, Jasmin Imamović, Albin Muslić, Rejhana Dervišević, Ermina Salkičević-Dizdarević, Mia Karamehić-Abazović, Nihad Omerović, Predrag Kojović, Elvisa Hodžić i Šemsudin Mehmedović.
