„Širom Balkana govori se o „non-paperu“
za koji se čini da nema autora, ali koji je na površinu iznio sve kontradikcije
i složenosti regiona“, napisao je Carl Bildt, prvi visoki predstavnik Bosne i
Hercegovine i istaknuti švedski političar.
On podsjeća da je „medij u Sarajevu
prvi otkrio postojanje papira Vlade Slovenije u kojem se iznose radikalne ideje
komadanja Bosne, te stvaranje regiona koji bi se temeljio na „velikoj Albaniji“,
„velikoj Srbiji“ i „velikoj Hrvatskoj“.
„Od tada, svi su se pokušavali
distancirati od „papira“, znajući da se često govori o takvim idejama kako bi
se pravio šou.
No, dokument je poslužio kao ilustracija da, ako Plan A za regiju - integracija s Europskom unijom - ne uspije, onda idemo prema Planu B koji uključuje nove sukobe i granice.
Na sastanku u Solunu 2003. godine,
čelnici EU donijeli su dalekovidnu stratešku odluku da čitavom regionu ponude
članstvo u uniji. Postalo je očigledno da je, nakon decenije ratova i raspada,
samo čvrst okvir integracije mogao donijeti dugoročnu stabilnost na Balkan.
Taj strateški uvid vrijedi danas kao i tada. Ali, nažalost, čini se da su lideri EU to zaboravili. Sa sve većim skepticizmom u pogledu daljeg proširenja EU, često vođenog kratkoročnim razmatranjima unutrašnje politike, zamah procesa proširenja postupno je izgubljen - a blok gubi polugu koju ima u regiji kako bi podstakao i reforme i reintegraciju. Citirat ću poznatog evropskog državnika, proces EU integracija i Balkana u posljednjih nekoliko godina doživio je „moždanu smrt“.
Lideri u samom regionu nisu uvijek bili
od pomoći.
Često prvenstveno željni očuvanja postojećih sistema moći i privilegija, često su sporo provodili potrebne reforme. A EU je često bila previše formalistička u svom pristupu – čačkajući i lickajući ramove, umjesto da se stvarno fokusiraju na transformišuće strukture.
