Teško je pronaći kraj ironijama sadržanim u ideji da je Izrael prirodni partner u odbrani kršćanskih manjina. Uz to, činjenice govore da je stanovništvo Bosne i Hercegovine gotovo podjednako podijeljeno između kršćana i muslimana, što znači da „kršćanska manjina“ zapravo ne postoji.
Kolumnistica poznatog izraelskog lista Haaretz oštro je kritizirala skandaloznu posjetu Željke Cvijanović i još skandalozniji prijem vlasti Benjamina Netanyahua.
Njen tekst objavljujemo u cjelosti:
Piše: Esther Solomon
Velike sile ovih dana ne pokazuju naročitu želju da posjećuju Izrael radi prijateljskih fotografisanja, produbljivanja ekonomskih veza ili jačanja diplomatskih odnosa. To je primoralo najviše izraelske zvaničnike da stvaraju utisak kako su i dalje veoma traženi i zauzeti susretima sa stranim liderima koji su još spremni da kroče na izraelsko tlo ili da ih ugoste uz pretjeranu pompu i ceremonijal. Dočekajte predsjednika Somalilanda (kojeg priznaje tačno jedna država – Izrael). Proslavite novo „zlatno doba“ u odnosima Izraela i Fidžija (950.000 stanovnika).
Međutim, raskošan prijem koji je ove sedmice u Jerusalemu priređen još jednoj, naizgled marginalnoj stranoj zvaničnici, otvara ozbiljna pitanja o tome šta danas zaista pokreće ostatke izraelske vanjske politike, ali i pruža neugodan uvid u dubinu diplomatskog dvoličja vlade Benjamina Netanyahua.
Željka Cvijanović je srpska članica tročlanog Predsjedništva Bosne i Hercegovine, države uspostavljene Dejtonskim mirovnim sporazumom kojim je okončan krvavi rat od 1992. do 1995. godine. Također je bivša predsjednica Rs-a, entiteta sa srpskom većinom koji čini jedan dio Bosne i Hercegovine. Dakle – važno je naglasiti – Cvijanović je šefica države upravo zbog svoje funkcije predstavnice bosanskih Srba u tročlanom Predsjedništvu Bosne i Hercegovine (dok druga dva člana predstavljaju Bošnjake i bosanske Hrvate).
Ali kada su Cvijanović ugostili premijer Benjamin Netanyahu i ministar vanjskih poslova Gideon Sa'ar, velika zastava koja je bila postavljena iza njihovog rukovanja, kao i male zastave na stolu tokom sastanka, bile su zastave Rs-a, a ne Bosne i Hercegovine.
Diplomatski propust? Teško.
Radilo se o svjesnom pokušaju da se bosanskohercegovački srpski entitet predstavi kao država, što činjenično nije tačno, kroz čin političke provokacije. Krhka bosanskohercegovačka država već je pod pritiskom ultranacionalističkih i secesionističkih lidera Rs-a, koji zagovaraju ujedinjenje sa susjednom Srbijom. U tom cilju oni sebe često predstavljaju kao kršćanske žrtve bošnjačkih muslimana, koje opisuju kao džihadiste povezane sa Hamasom, ISIS-om i Iranom.
Tu postoji i historijska zamjena teza. Tokom rata, snage bosanskih Srba počinile su masovna ubistva, uključujući masakr u Srebrenici u kojem je ubijeno oko 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka. I Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju i Međunarodni sud pravde utvrdili su da se radilo o genocidu, najvećem zločinu nad civilima u Evropi nakon Holokausta.
Istaknuti lideri Rs-a negiraju genocid u Srebrenici, dok istovremeno pojačavaju demonizaciju Bošnjaka, što za mnoge bosanske muslimane predstavlja odjek huškačke retorike iz devedesetih godina. Sama Cvijanović nalazi se pod sankcijama Ujedinjenog Kraljevstva zbog, kako je navedeno, „veličanja ratnih zločinaca i negiranja genocida u Srebrenici“.
Čak i za izraelsku vladu, koja je razorila Gazu i prijeti potpunim uništenjem Libana, djeluje prilično otvoreno da takvi zagriženi iredentisti i negatori genocida nailaze na tako srdačan prijem u Jerusalemu. Barem sastanak nije održan u Yad Vashemu.
U objavi koju je kasnije podijelila Cvijanović, Sa'ar je napisao da su razgovarali o „potrebi zaštite kršćanskih manjina u Bosni i Hercegovini“.
Teško je pronaći kraj ironijama sadržanim u ideji da je Izrael prirodni partner u odbrani kršćanskih manjina. Uz to, činjenice govore da je stanovništvo Bosne i Hercegovine gotovo podjednako podijeljeno između kršćana i muslimana, što znači da „kršćanska manjina“ zapravo ne postoji.
Možda bi o tome vrijedilo pitati katolike u Gazi, čija je jedina crkva pogođena u izraelskom napadu u julu 2025. godine, kada su ubijene tri osobe. Ili pripadnike Grčke pravoslavne crkve, čiji je hram bombardovan već sedmicu nakon početka rata, pri čemu je poginulo 18 ljudi. Ili maronite na jugu Libana, među kojima je jedan svećenik ubijen u izraelskom zračnom napadu u martu. Ili kršćane na Zapadnoj obali u mjestu Taybeh, koji su bili izloženi nasilju doseljenika uz ravnodušnost ili prešutnu podršku državnih institucija. Ili časne sestre i monahe koji su svakodnevno izloženi zlostavljanju u Starom gradu Jerusalema, gdje je policija čak fizički spriječila latinskog patrijarha Jerusalema da uđe u Crkvu Svetog groba, odluku koju je Netanyahu povukao tek nakon međunarodnog negodovanja.
Iza poziva na zaštitu kršćana krije se poznata tema izraelskog i srpskog hipernacionalizma – omiljena i mađarskom premijeru Viktoru Orbánu – kao i važan element podrške izraelskoj politici među američkom desnicom. To je ideja da su obje države posljednja linija odbrane judeo-kršćanskog Zapada od navodne muslimanske invazije, da su žrtve, a ne agresori, te da su u takvim „egzistencijalnim okolnostima“ pravila ratovanja samo igračka, a ne obavezujući principi.
Ta poruka jasno je izrečena i u komentaru Marca Zella, predsjednika izraelskog ogranka Republikanske stranke SAD-a, koji je istovremeno registrovani lobista Rs-a. Hvaleći se da je imao ključnu ulogu u organizaciji sastanka Netanyahua i Cvijanović, Zell je otvoreno opisao Rs kao „kršćansko-demokratski bedem između radikalnog islama i srca Evrope te jednog od najdosljednijih prijatelja Izraela u svijetu“.
Takav stav savršeno se uklapa u širu povezanost Izraela i Srba, posebno Srbije. Ministar vanjskih poslova Gideon Sa'ar govorio je o „ogromnom koraku naprijed u našim strateškim odnosima“ tokom posjete predsjednika Srbije Aleksandra Vučića u aprilu, nakon što je Vučić godinu ranije izjavio: „Uvijek ćemo stajati uz Izrael i jevrejski narod.“
Iza prijateljske retorike krije se vrlo konkretan interes. Već bliske odbrambene veze dodatno su ojačale nakon 7. oktobra 2023. godine. Izvoz srpskog oružja u Izrael porastao je čak 42 puta i dostigao 130 miliona dolara tokom 2025. godine, dok je prodaja izraelskog naoružanja Srbiji iste godine bila blizu dvije milijarde dolara.
Povodom afere sa zastavama, ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine Elmedin Konaković uputio je zvaničan protest zbog, kako je navedeno, „ozbiljnih“ protokolarnih nepravilnosti Izraela. Prema navodima medija, u protestu je ukazano na „nepoštivanje suvereniteta, ustavnog poretka i međunarodno priznatih obilježja“ države koju predstavljaju i on i Cvijanović.
Nije naročito vjerovatno da će vlada Benjamina Netanyahua – koja pokazuje spremnost da podržava separatističke projekte od Berbere do Banje Luke, ali ne i palestinsku državnost, koja prihvata narativ o „muslimanskoj invaziji“, pokazuje razumijevanje prema negatorima genocida i rasističkim huškačima, te istovremeno ne pokazuje mnogo poštovanja prema vlastitom ustavnom poretku – uputiti izvinjenje zbog nepoštivanja jedne balkanske države koja joj ne može ponuditi politički utjecaj u Moskvi, pomoć u izbornoj kampanji ili oružje za popunjavanje vojnih zaliha.
