Starlink dolazi u BiH. Šta to znači?

Registracija kompanije Starlink BH d.o.o. Sarajevo otvorila je novo pitanje na telekomunikacijskom tržištu Bosne i Hercegovine: da li satelitski internet kompanije SpaceX može promijeniti način na koji građani i kompanije dolaze do mreže, posebno u dijelovima zemlje gdje klasična infrastruktura godinama kasni. Prema zvaničnim podacima iz Registra Akta.ba, kompanija Starlink BH d.o.o. Sarajevo osnovana je 24. 6. 2026. godine sa sjedištem na adresi Skenderpašina 1 u Sarajevu. Kao glavna djelatnost pravnog subjekta navedene su bežične telekomunikacije, dok je za odgovorno lice imenovana Marija Bradara. Istovremeno, Bosna i Hercegovina se nalazi na zvaničnoj mapi dostupnosti ovog servisa, gdje je dolazak usluge najavljen tokom 2026. godine.

Starlink je satelitski internet servis kompanije SpaceX koji korisnicima omogućava pristup mreži putem konstelacije satelita u niskoj Zemljinoj orbiti. Za razliku od klasičnog interneta, krajnjem korisniku nije potreban kabal, optička infrastruktura ili mobilna bazna stanica u neposrednoj blizini. Za povezivanje se koristi posebna antena, odnosno Starlink terminal, koji se postavlja na lokaciju s otvorenim pogledom prema nebu i automatski komunicira sa satelitima koji kruže oko Zemlje. To znači da usluga nije vezana za jedan statični satelit pozicioniran iznad Bosne i Hercegovine, jer sateliti stalno kruže i tehnički već pokrivaju šire područje Evrope. Problem se, dakle, ne ogleda u nedostatku satelitskog signala, nego u potrebi da usluga bude regulatorno odobrena kako bi se mogla legalno nuditi komercijalnim korisnicima u zemlji.

Ključnu ulogu u ovom procesu ima Regulatorna agencija za komunikacije BiH (RAK), kao državni regulator nadležan za elektronske komunikacije i radiofrekvencijski spektar. Za komercijalno pružanje usluga Starlinku su potrebne zvanične dozvole koje se odnose na pružanje elektronskih komunikacijskih usluga, pravo korištenja specifičnih frekvencija, te usklađenost tehničke opreme s domaćim propisima. Registracija lokalne firme zbog toga se posmatra kao važan administrativni korak, ali ne i kao siguran znak da komercijalni rad počinje odmah. Sličan poslovni model primijenjen je i na drugim tržištima gdje je Starlink, prije ili tokom samih regulatornih procedura, osnivao lokalne pravne subjekte. U Ujedinjenom Kraljevstvu je, primjera radi, još 2020. godine registrovana kompanija Starlink Internet Services UK Limited za bežične, satelitske i druge telekomunikacijske aktivnosti.

Najveću vrijednost ova tehnologija mogla bi imati u ruralnim i slabo pokrivenim područjima, poput planinskih krajeva, sela, vikend naselja, farmi, turističkih objekata na osami ili udaljenih gradilišta. U takvim sredinama korisnici često nemaju pristup optičkoj mreži, mobilni signal je slab ili nepostojeći, dok je fiksni internet preko bakarnih parica spor i nestabilan. Starlink ovim kategorijama nudi mogućnost brze uspostave kvalitetne veze bez čekanja da tradicionalni operateri izgrade fizičku mrežu do njihove lokacije.

Ipak, ulazak novog tehnološkog igrača ne znači da će satelitski internet preko noći zamijeniti domaće telekom operatere. U urbanim sredinama, gdje je već razvijena optička i kablovska infrastruktura, domaće kompanije zadržaće značajnu prednost kroz niže cijene pretplate, integrisane pakete koji uključuju televiziju i telefoniju, te obezbijeđenu tehničku podršku na terenu. Na takvim lokacijama satelitski internet uglavnom služi kao dopunska opcija ili rezervna veza za poslovne subjekte kojima je stabilnost mreže od kritične važnosti, poput proizvodnih pogona, hotela, benzinskih pumpi, logističkih centara i medijskih kuća.

Iskustva iz drugih dijelova svijeta potvrđuju da je satelitska mreža najkorisnija tamo gdje klasična infrastruktura potpuno izostaje. Na afričkom kontinentu servis se brzo širio upravo zbog niskog nivoa pokrivenosti zemaljskim mrežama, donoseći stabilnu vezu u udaljene opštine. Sa druge strane, visoka cijena same opreme i mjesečne pretplate ograničava krug korisnika uglavnom na preduzeća i imućnija domaćinstva kojima je stabilan internet poslovna potreba. Naučna istraživanja performansi ovakvih mreža pokazuju da sateliti u niskoj orbiti nude globalnu pokrivenost i relativno nisku latenciju (kašnjenje signala), ali i da krajnji kvalitet veze varira u zavisnosti od gustine korisnika, vremenskih uslova i opterećenja mrežnih čvorišta na zemlji.

Satelitski internet ne može biti univerzalno rješenje niti može zamijeniti potrebu za daljim domaćim ulaganjima u optiku, 4G i 5G mreže. Cijena terminala i usluge ostaje prepreka za prosječna domaćinstva koja već imaju pristup jeftinijem i stabilnijem fiksnom internetu. Dolazak nove tehnologije povećava izbor na tržištu i uvodi konkurenciju koja može izvršiti pritisak na domaće operatere da ubrzaju investicije izvan urbanih centara, ali dugoročni digitalni razvoj Bosne i Hercegovine i dalje primarno zavisi od širenja zemaljske optičke infrastrukture i kvalitetne domaće regulacije.