Odsustvo Giorgie Meloni sa samita u Tivtu, u Crnoj Gori, prošle sedmice skrenulo je pažnju na pitanje koje izaziva sve više tenzija. Političke podjele među evropskim državama drže kao taoce procese pristupanja osjetljivih zemalja poput Bosne i Hercegovine, Srbije i Kosova, piše italijanski list Il Foglio.
Dok kandidatura Ukrajine za članstvo u Evropskoj uniji ostaje na vrhu političke agende Brisela, pojedine zemlje zapadnog Balkana našle su se po strani i godinama nakon početka pregovora. Sve više diplomata govori o zastoju, pa čak i o političkom neuspjehu Evropske unije, a među odgovornima se sve češće spominje i ime Kaje Kallas, koja je optužena da se više vodila političkim kalkulacijama nego interesima upravljanja procesima.
Među otvorenim pitanjima posebno se izdvaja izbor novog visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu. Kako se vidjelo u Tivtu, neslaganja su izazvala ozbiljnu krizu kredibiliteta Brisela. Amerikanci su posebno nezadovoljni i posljednjih sedmica otvoreno kritikuju političke kalkulacije 27 članica EU koje odgađaju imenovanje.
Za funkciju su kandidovani italijanski ambasador Antonio Zanardi Landi, diplomata sa iskustvom stečenim u Srbiji i Rusiji, kojeg snažno podržavaju Sjedinjene Američke Države, te Francuz René Troccaz, kojeg podržavaju London i Berlin.
„Evropska neodlučnost primorava Sjedinjene Američke Države da preispitaju svoju ulogu u sadašnjem međunarodnom prisustvu u Bosni i Hercegovini“, izjavio je portparol State Departmenta nakon sastanka Vijeća za provedbu mira.
Međutim, osim Bosne i Hercegovine, postoji i pitanje Kosova, gdje je Kallas ponovo postala meta kritika.
Mala država sa nešto više od milion i po stanovnika probudila se u ponedjeljak suočena s jasnom činjenicom da je institucionalni zastoj okončao ili ozbiljno usporio njen evropski put. Proces približavanja Evropskoj uniji formalno je pokrenut 2022. godine, a težak politički ambijent dodatno je zakomplikovan rezultatima izbora.
Albin Kurti, kontroverzni premijer i lider pokreta Vetëvendosje, osvojio je tek 48 posto podrške, što je pad u odnosu na prethodne izbore. Izlaznost je bila rekordno niska – glasalo je svega 37 posto birača. Zemlja, koja se i dalje suočava s etničkim i političkim podjelama te ekonomskim problemima, još nema popunjene ključne institucije.
Nedostaju reforme koje traži Brisel, kao i normalizacija odnosa sa Srbijom, što ostaje jedan od glavnih uslova Evropske unije. Dodatni problem predstavljaju članice EU poput Španije, Grčke, Rumunije i Slovačke koje ni danas ne priznaju nezavisnost Kosova proglašenu 2008. godine.
Ipak, nakon što je ranije govorila da Kosovo mora „preispitati vlastite greške“, Kallas sada izbore vidi kao pozitivan signal. Demokratski i uključivi izbori, smatra ona, mogli bi otvoriti prostor za izlazak iz političkog zastoja koji traje više od godinu.
Lideri zemlje sada bi se trebali posvetiti brzom formiranju vlade i nastavku dijaloga Beograda i Prištine. Normalizacija odnosa sa Srbijom ostaje ključni preduslov za evropski put Kosova.
