Može se ignorisati Brisel, mogu se suspendovati domaći dogovori, ali pred silom iz Vašingtona se staje u stav mirno.
Kada je u hercegovačkom poraću, pod sjenom Trumanove doktrine i u svesrdnoj gladi, lokalni genij skovao stih koji navodi Nedžad Maksumić u svom romanu Treće lice jednine: "Sve su žene u strahu dolazile / jaja u prahu, / sve jedna drugu pita / dolazi li i Trumanova kita?", bila je to prvorazredna narodna geopolitička sinteza, piše Faktor.
Prah iz američkih humanitarnih paketa miješao se s egzistencijalnim strahom od hladnoratovskog nepoznatog. Narod je, stisnut u novom komunističkom sistemu, instinktivno osjećao odakle dolazi stvarna moć i čija ruka hrani, ali i kroji sudbinu svijeta.
Danas, nekoliko decenija kasnije, vodeće bosanskohercegovačke političke elite proživljavaju istu vrstu straha pred tom istom silom. Ovaj put u opticaju nisu Trumanova jaja u prahu, nego se panično gleda u Trumpovu batinu.
Tu dolazimo do paradoksa kojem danas svjedočimo. Trenutno dominantne elite u BiH se, zapravo, savršeno slažu i prate isti ritam, samo što taj konsenzus ne smiju javno izustiti. Posljednji put kada je među njima postojao ovakav nivo prešutnog slaganja bilo je početkom devedesetih, tokom disolucije Jugoslavije, kada je u nacionalnom ključu stvoren jedinstven front protiv komunista.
Danas ih na okupljanje ne goni unutrašnja ideologija, nego vanjska prisila, a neposredan povod za ovo tiho zbijanje redova jeste ultimativni pritisak oko Južne interkonekcije i političko prestrojavanje pred dolazak Antonija Zanardija, američkog favorita za poziciju novog visokog predstavnika. Pokretač tog procesa je čisti argument sile koji dolazi s američkom administracijom Donalda Trumpa.
Silina kojom Donald Trump, zajedno sa svojim ključnim ljudima poput JD Vancea i Marca Rubija, nastupa na međunarodnoj sceni, uvela je vojničku disciplinu među naše lidere.
Gledaju kako se ruše tradicionalna pravila i kako globalni poredak puca pod pritiskom američke transakcijske politike, pa instinktivno bježe u isti ugao. Pogrešno je i površno tumačenje da su Trump, Vance i Rubio proruski igrači. Oni nisu proruski, oni nastupaju s pozicije ogoljene američke moći, ali svojom izolacionističkom politikom "Amerika na prvom mjestu" i ignorisanjem tradicionalnih saveznika poput Evropske unije, zapravo ostavljaju brisan prostor koji ide na ruku Rusiji.
Kada Vašington demonstrira silu i pošalje poruku da ga multilateralni dogovori, evropska birokratija i diplomatija više ne zanimaju, svaka domaća priča o suverenizmu i lokalnom prkosu momentalno kapitulira. Sva busanja u junačka prsa i lokalni naboji, u dodiru s Trumpovim brutalnim pragmatizmom, nestaju u sekundi. Naše elite se zbližavaju pod pritiskom jer shvaćaju jezik sile. Ako Amerika odluči preformulirati Balkan kroz zonu pukog utjecaja i čvrste ruke, preživljavaju samo oni koji na vrijeme shvate odakle vjetar puše i sagnu glavu pred novim imperiju.
Tako se krug zatvara i vraća nas na jedinu konstantu na ovim prostorima. Unutar bosanskohercegovačkih političkih krugova odavno je ogoljena istina da je Amerika ovdje i početak i kraj svake priče.
Može se ignorisati Brisel, mogu se suspendovati domaći dogovori, ali pred silom iz Vašingtona se staje u stav mirno.
Zato danas, pod pritiskom tog novog, hladnog američkog talasa, unutar naših političkih struktura odzvanja moderna verziju one hercegovačke pjesme iz Maksumićevog romana.
U vaktu kada s tjeskobom posmatraju poteze Trumpove administracije, domaće elite se u tišini pitaju s koje strane stiže sljedeći udarac i čija ruka povlači konačne poteze.
Svaki prividni lokalni suverenitet i svaka gorda retorika nestaju pred tom spoznajom - na ovom komadu zemlje i povijest i mir počinju i završavaju tamo gdje se demonstrira stvarna sila, pod američkim pečatom, bio on Trumanov ili Trumpov.
