Smrt bivšeg predsjednika Evropske komisije Jacquesa Delorsa u srijedu izazvala je izljev emocija širom kontinenta, dok su se ljudi podsjetili na naslijeđe pravog evropskog političkog giganta.
Od svojih skromnih početaka kao francuski socijalista, Delors je posebno zaslužan za oblikovanje onoga što mnogi uzimaju zdravo za gotovo, ili čak vole da se rugaju: jedinstveno tržište, šengenski sporazumi i Ekonomska i monetarna unija koja je bila prethodnica da euro postane uobičajen valuta.
Ipak, pored ovih dostignuća, Delors zaslužuje priznanje za svoj zajednički napor u pokušaju da spriječi najkrvaviji sukob na evropskom tlu od Drugog svetskog rata, ratove za raspad Jugoslavije. Naravno, to je bilo prije nego što je ruska invazija na Ukrajinu u punom obimu oborila sve prethodne mračne rekorde.
Suočen s neminovnim raspadom Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, Delors — uvijek evropski idealista — pokušao je zaustaviti rat u začetku kroz svoje uvjerenje da bi Evropska ekonomska zajednica mogla djelovati kao dovoljan motivator za zaraćene strane da odustanu. Kako sada znamo, nije uspio, piše EuroNews, prenosi Politicki.ba.
Ova lekcija ponovo dobija na značaju jer se Brisel bori sa još jednim velikim izazovom na kontinentu, dok razmatra najbolji način djelovanja kako bi pomogao Ukrajini – budućoj državi članici EU – da pobijedi u ratu i integrira se u Evropsku uniju.
EEZ u to vrijeme nije bila današnja EU. Prvenstveno ekonomska unija, počela je ostvarivati svoj rastući politički utjecaj tek početkom 90-ih, što je priznao i sam Delors u januaru 1991: "Mnogo se od nje očekuje. Moramo to zapamtiti i … preuzeti naše odgovornosti", poručio je.
EuroNews piše da je već prije toga Jugoslavija pod doživotnim predsjednikom Josipom Brozom Titom postala prva socijalistička zemlja koja je razvila odnose sa EEZ. Čak i nakon Titove smrti 1980. dalji trgovinski sporazumi sa Jugoslavijom značili su da je oko 90% njenog izvoza prodato u Evropu – potpuno neoporezovano.
Samopouzdanje Brisela dodatno je ojačano činjenicom da je Jugoslavija već parafirala sporazum o pridruživanju EEZ do kraja 1989. godine, nakon decenija približavanja Evropi.
Delors, kojem se pridružio luksemburški premijer Jacques Santer, došao je u Jugoslaviju s prijelomnim prijedlogom u maju 1991.: zajedno sa paketom pomoći za strukturne reforme od 5,5 milijardi dolara (što je ekvivalent od 12,8 milijardi dolara, ili 11,5 milijardi eura danas), ponudili su jugoslovenskom rukovodstvu puno -članstvo u EEZ — odmah, pregovori nisu potrebni.
Postojao je samo jedan uslov: sve republike su trebale ostati zajedno i sva neprijateljstva trebaju prestati.
