Tokom šestomjesečnog predsjedavanja Evropskom unijom, Irska želi ubrzati proces proširenja. Najviše bi mogle napredovati Crna Gora, Albanija, Ukrajina i Moldavija, dok Bosna i Hercegovina ostaje među državama koje zaostaju na evropskom putu.
Od 1. jula Irska preuzima šestomjesečno rotirajuće predsjedavanje Vijećem Evropske unije, a proširenje Unije bit će jedno od ključnih pitanja njenog mandata. U Briselu vlada uvjerenje da bi narednih šest mjeseci moglo donijeti značajne pomake za nekoliko zemalja kandidata, posebno za Crnu Goru, Albaniju, Ukrajinu i Moldaviju, piše urednik na Rdio Slobodna Evropa Rikard Jozwiak.
Irska ima posebno mjesto u historiji evropskog proširenja. Tokom njenog predsjedavanja 2004. godine Evropska unija je realizirala najveće proširenje u svojoj historiji, kada je primila osam država srednje i istočne Evrope, kao i Kipar i Maltu. Zbog toga se u evropskim institucijama Dublin smatra pouzdanim zagovornikom politike proširenja i državom koja nikada nije blokirala napredak kandidata.
Crna Gora najbliža članstvu
Najveća pažnja usmjerena je prema Crnoj Gori, koja je trenutno najdalje odmakla u pregovorima o pristupanju. Podgorica je zatvorila 16 od ukupno 33 pregovaračka poglavlja i želi tokom irskog predsjedavanja zatvoriti preostalih 17.
Evropski diplomati smatraju da bi Crna Gora morala završiti pregovore tokom 2026. ili početkom 2027. godine kako bi ostvarila cilj da postane 28. članica Evropske unije do 2028. godine. Tome u prilog ide i činjenica da su u Briselu već intenzivirane aktivnosti na izradi pristupnog ugovora.
Albanija ubrzava pregovore
Albanija je tokom prethodne dvije godine otvorila sva pregovaračka poglavlja, ali je njen napredak bio usporen zbog zahtjeva Evropske unije vezanih za vladavinu prava i reformu pravosuđa.
Nakon što je krajem maja ispunila potrebne privremene kriterije u oblastima pravosuđa i osnovnih prava, Tirana bi uskoro mogla zatvoriti prva pregovaračka poglavlja, uključujući nauku i istraživanje, obrazovanje i kulturu te vanjske odnose.
Ukrajina i Moldavija nailaze na prepreke
Iako su Ukrajina i Moldavija prošle sedmice ostvarile važan napredak otvaranjem prvog klastera pregovaračkih poglavlja, njihov evropski put i dalje prati određeni otpor među pojedinim državama članicama.
Nova mađarska vlada ublažila je ranije blokade, ali i dalje upozorava da ne podržava ubrzano članstvo Ukrajine. Slične rezerve postoje i u nekim drugim državama članicama, koje smatraju da bi pregovori trebali napredovati postepeno.
Pojedini evropski diplomati upozoravaju da Mađarska vjerovatno neće biti jedina prepreka ukrajinskom članstvu. Zemlje koje graniče s Ukrajinom sve češće izražavaju zabrinutost zbog ekonomskih posljedica budućeg članstva, posebno kada je riječ o poljoprivredi, transportu i konkurentnosti.
Posebno osjetljivo pitanje ostaju odnosi između Poljske i Ukrajine. Historijski sporovi i unutrašnje političke podjele u Poljskoj mogli bi dodatno usporiti evropske integracije Kijeva.
Srbija pokušava nadoknaditi zaostatak
Nakon gotovo pet godina stagnacije, Srbija nastoji ponovo pokrenuti proces pristupanja. U evropskim institucijama se spekulira da bi Beograd već tokom ljeta mogao otvoriti novi klaster pregovaračkih poglavlja koji se odnosi na ekonomiju i konkurentnost.
Međutim, postoje ozbiljne rezerve pojedinih članica zbog problema u oblasti vladavine prava, kao i zbog činjenice da Srbija i dalje nije uskladila svoju vanjsku politiku sa sankcijama Evropske unije protiv Rusije.
Island razmatra povratak pregovorima
Među potencijalnim iznenađenjima tokom irskog predsjedavanja nalazi se i Island. Ova nordijska država zamrznula je pregovore o članstvu još 2013. godine, također tokom jednog irskog predsjedavanja.
Krajem augusta građani Islanda trebali bi se na referendumu izjasniti o nastavku pregovora sa Evropskom unijom. Istraživanja javnog mnijenja pokazuju tijesnu, ali postojeću podršku obnovi pristupnog procesa.
Bosna i Hercegovina među zemljama koje zaostaju
Za razliku od država koje bilježe napredak, Bosna i Hercegovina ostaje među kandidatima koji će, prema procjenama evropskih zvaničnika, tokom narednih mjeseci vjerovatno stagnirati.
Glavni problem predstavlja činjenica da vlasti još nisu imenovale glavnog pregovarača za pristupne pregovore sa Evropskom unijom. Uz to, još nisu usvojeni ključni zakoni koje Brisel smatra neophodnim za daljnji napredak, uključujući reforme pravosuđa i mjere za smanjenje političkog utjecaja na sudski sistem.
Slična situacija očekuje se i u Sjevernoj Makedoniji, gdje nisu provedene ustavne promjene koje zahtijeva Evropska unija, dok je proces evropskih integracija Gruzije praktično zamrznut. Kosovo se, s druge strane, i dalje suočava s problemom nepriznavanja njegove državnosti od pet članica Evropske unije, što blokira daljnje korake u pristupnom procesu.
Iako će narednih šest mjeseci vjerovatno donijeti značajan napredak pojedinim kandidatima, jasno je da će proces proširenja ostati neravnomjeran. Dok se Crna Gora približava cilju da postane naredna članica Evropske unije, Bosna i Hercegovina i dalje zaostaje zbog unutrašnjih političkih nesuglasica i sporog provođenja reformi koje zahtijeva Brisel.
