Evropska komisija objavila je Deklaraciju usvojenu nakon Samita EU – zapadni Balkan, održanog u Briselu 17. decembra 2025. godine, u kojoj su lideri Evropske unije i država članica, u konsultacijama s partnerima iz regiona, ponovo potvrdili strateško partnerstvo i evropsku perspektivu zapadnog Balkana.
U Deklaraciji se ističe da je Samit najznačajnija godišnja prilika za potvrdu političkih, ekonomskih i sigurnosnih veza između EU i zapadnog Balkana, posebno u kontekstu ruskog agresivnog rata protiv Ukrajine i rastućih geopolitičkih izazova. Evropska unija naglašava da je budućnost zapadnog Balkana u Uniji te da je proširenje realna i dostižna mogućnost.
Lideri EU pozdravili su novu dinamiku i napredak ostvaren od prethodnog samita, uz jasnu poruku da se proces pristupanja zasniva na kredibilnim reformama, strogo definisanim uslovima i principu vlastitih zasluga. Proširenje se u Deklaraciji definiše kao geostrateško ulaganje u mir, sigurnost, stabilnost i prosperitet, uz poziv i državama kandidatima i samoj Uniji da ubrzaju reforme.
Poseban akcenat stavljen je na poštivanje evropskih vrijednosti – demokratije, vladavine prava, temeljnih prava i sloboda. Evropska unija očekuje od partnera sa zapadnog Balkana da svoju opredijeljenost pokažu konkretnim djelima, posebno u oblasti temeljnih reformi, slobode izražavanja, nezavisnih i pluralističkih medija, ravnopravnosti spolova i jačanja civilnog društva, uz punu zaštitu prava manjina.
Deklaracija snažno podržava regionalnu saradnju, pomirenje i dobrosusjedske odnose, uključujući punu provedbu međunarodnih sporazuma i rješavanje otvorenih bilateralnih pitanja, nestalih osoba i ratnih zločina, u skladu s međunarodnim pravom. EU je ponovo naglasila jedinstvenu i nepokolebljivu podršku Ukrajini i osudila rusku agresiju, uz poziv partnerima da se usklade sa Zajedničkom vanjskom i sigurnosnom politikom EU, uključujući restriktivne mjere.
U oblasti sigurnosti i odbrane, EU pozdravlja jačanje saradnje sa zapadnim Balkanom, uključujući učešće u misijama i operacijama, borbu protiv kibernetičkih i hibridnih prijetnji te razvoj novih partnerstava u okviru Zajedničke sigurnosne i odbrambene politike.
Deklaracija potvrđuje nastavak postepene integracije partnera u politike i tržišta EU već tokom procesa proširenja, uz očuvanje integriteta Jedinstvenog tržišta. Posebno je istaknut napredak u integraciji zapadnog Balkana u Jedinstveno tržište EU kroz zelene trake, pristup SEPA sistemu plaćanja, digitalne inicijative i smanjenje troškova roaminga, kao korak ka modelu „roming kao kod kuće“.
Jedna od ključnih tačaka je Plan rasta za zapadni Balkan, koji ima potencijal da ubrza socio-ekonomsku konvergenciju s EU i osigura do šest milijardi eura za reforme i investicije, uz dodatnih 29 milijardi eura kroz Ekonomski i investicioni plan. Evropska komisija pozvala je partnere da maksimalno iskoriste ove mogućnosti kroz pravovremenu i odlučnu provedbu reformi.
EU je naglasila važnost Zajedničkog regionalnog tržišta kao odskočne daske ka Jedinstvenom tržištu, jačanja energetske, transportne i digitalne povezanosti, te zajedničke borbe protiv ilegalnih migracija, korupcije, organizovanog kriminala, trgovine drogom i terorizma.
U Deklaraciji se navodi da nedostatak normalizacije odnosa između Prištine i Beograda i dalje predstavlja ozbiljnu prepreku na evropskom putu obje strane, uz jasan zahtjev za punu provedbu svih postignutih sporazuma.
Na kraju, lideri EU izrazili su očekivanje da partneri sa zapadnog Balkana aktivno komuniciraju koristi evropskog proširenja svojim građanima, uz podsjećanje da je Evropska unija najveći donator, investitor i trgovinski partner regiona. Najavljen je i naredni Samit EU – zapadni Balkan, koji će biti održan u Crnoj Gori u junu 2026. godine.
U napomeni uz Deklaraciju navedeno je da se Srbija nije usaglasila s ovim dokumentom.
Kompletan tekst Deklaracije pročitajte na ovom linku.
