Nakon Samita EU-zapadni Balkan objavljena je zajednička deklaracija.
Ono što je najzanimljivije u njoj je da je odrednica da je Rusija izvršila agresiju na Ukrajinu, prihvaćena bez pogovora od strane svih učesnika skupa, uključujući i Željku Cvijanović, predsjedavajuću Predsjedništva Bosne i Hercegovine, kao i Aleksandra Vučića, predsjednika Srbije.
U Nastavku donosimo integralni tekst Deklaracije samita EU - zapadni Balkan, održanog danas u Tirani.
Mi, lideri Evropske unije (EU) i njenih država članica, uz konsultacije s liderima zapadnog Balkana i u prisustvu zainteresovanih strana iz regiona i svijeta, održali smo danas prvi put u regionu zapadnog Balkana ovaj samit i zaključili sljedeće:
1. Zaoštravajuća ratna agresija Rusije protiv Ukrajine dovodi u opasnost evropski i svjetski mir i bezbjednost i ističe značaj strateškog partnerstva između EU i regiona zapadnog Balkana.
2. EU još jednom potvrđuje svoju potpunu i nedvosmislenu posvećenost perspektivi članstva zapadnog Balkana u Evropskoj uniji i poziva na ubrzanje procesa pristupanja na osnovu kredibilnih reformi na strani partnera, poštenih i rigoroznih uslova, kao i principa vlastitih zasluga, što je naš zajednički interes. Pozdravlja napredak koji su partneri sa zapadnog Balkana postigli na svom putu k EU od Samita EU-zapadni Balkan održanog u Brdu u oktobru 2021. EU naročito pozdravlja održavanje prvih međuvladinih konferencija s Albanijom i Sjevernom Makedonijom.
3. EU pozdravlja riješenost partnera sa zapadnog Balkana da podrže suštinske evropske vrijednosti i principe u skladu s međunarodnim pravom. EU takođe pozdravlja ponovljenu posvećenost partnera sa Zapadnog Balkana davanju prvenstva demokratiji, osnovnim pravima i vrijednostima vladavine prava, uključujući podjelu vlasti. Naglašava potrebu za stalnim naporima u borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, kao i ojačanom podrškom dobrom upravljanju, ljudskim pravima, rodnoj ravnopravnosti i pravima pripadnika manjina.
Kredibilitet ovih obaveza zavisi od smislenog sprovođenja neophodnih reformi i postizanja dobrih rezultata u kombinaciji s jasnom i dosljednom komunikacijom s javnošću u interesu svojih naroda. Osnaženo civilno društvo i nezavisni i pluralistički mediji su uz potpuno poštovanje slobode izražavanja ključne komponente svakog demokratskog sistema i mi pozdravljamo i podržavamo ulogu koju one igraju na zapadnom Balkanu.
4. U trenutku kada Rusija zaoštrava ratnu agresiju protiv Ukrajine, stajati rame uz rame s EU predstavlja više nego ikad jasan znak strateške orijentacije partnera. Zajednička vizija budućnosti obuhvata zajedničku odgovornost i zajedničke vrijednosti. Produbljivanjem saradnje s partnerima podstičemo ih da postignu brz i trajan napredak k potpunom usklađivanju sa zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom (ZVBP) EU i da shodno tome postupaju, uključujući u oblasti restriktivnih mjera EU. Pohvaljujemo partnere sa zapadnog Balkana koji u tom pogledu već pokazuju stratešku posvećenost tako što su se u potpunosti uskladili sa ZVBP EU i podstičemo one koji to još nisu učinili da slijede primjer.
5. EU ostaje najbliži partner regiona, njegov najveći investitor i trgovinski partner, kao i glavni donator. Partneri bi u svojim javnim raspravama i komunikaciji trebalo proaktivno da učine vidljivijim izuzetne razmjere i raznovrsnost te podrške i da ih bolje predstave kako bi građani mogli da prepoznaju konkretne prednosti partnerstva s EU.
6. Nadovezujući se na revidiranu metodologiju, Evropski savjet je pozvao Komisiju, visokog predstavnika i Vijeća Evropske unije da dodatno unaprijede postepenu integraciju regiona već tokom samog procesa proširenja, i to na reverzibilan način i na osnovu ostvarenog napretka.
7. EU podsjeća na značaj nastavka reformi za dobrobit građana i kao osnova za kontinuiranu podršku EU, prvenstveno u oblasti vladavine prava, a naročito onih reformi koje se odnose na nezavisnost i rad sudstva, kao i borbu protiv korupcije i organizovanog kriminala.
8. EU i dalje potpuno podržava partnere sa zapadnog Balkana u njihovoj posvećenosti inkluzivnoj regionalnoj saradnji i jačanju dobrih susjedskih odnosa, uključujući odnose sa zemljama članicama EU. Poseban značaj ima i dalje sprovođenje bilateralnih ugovora u dobroj vjeri i s opipljivim rezultatima, uključujući Ugovor iz Prespe zaključen sa Grčkom i Ugovor o dobrim susjedskim odnosima zaključen s Bugarskom. Još uvijek je neophodno ulagati dodatne odlučne napore u pomirenje i regionalnu stabilnost, kao i u pronalaženje i sprovođenje definitivnih, inkluzivnih i obavezujućih rješenja za regionalne i bilateralne sporove između partnera i probleme ukorijenjene u nasljeđu iz prošlosti, sve u skladu s međunarodnim pravom i utvrđenim principima, uključujući i Sporazum o pitanjima sukcesije, kao i za preostale slučajeve nestalih lica i pitanja vojnih zločina. EU takođe poziva partnere da zajemče prava i jednak tretman pripadnika manjina.
9. I dalje potpuno podržavamo napore visokog predstavnika EU i specijalnog predstavnika EU u dijalogu između Beograda i Prištine i u pogledu ostalih regionalnih pitanja zapadnog Balkana i očekujemo konkretan napredak dvije strane ka sveobuhvatnom pravno obavezujućem sporazumu o normalizaciji odnosa među njima. To je od ključnog značaja za stabilnost i razvoj čitavog regiona i za obezbjeđivanje njihovog daljeg evropskog puta. Još jednom ističemo svoje veliko očekivanje da se svi prethodni sporazumi u potpunosti ispoštuju i sprovedu bez odlaganja. Podstičemo obje strane da konstruktivno sarađuju u rješavanju svih svojih bilateralnih sporova i da se uzdrže od jednostranih i/ili provokativnih radnji koje bi mogle da dovedu do napetosti i nasilja, kao i retorike koja ne doprinosi pomenutom dijalogu. Podsjećamo obje strane na njihovu zajedničku odgovornost da obezbijede mir i stabilnost.
10. Pozdravljamo uspješan prvi susret Evropske političke zajednice održan 6. oktobra 2022. godine u Pragu. Susret je obezbijedio platformu za političku koordinaciju i pružio priliku za detaljne razmjene u oblasti gorućih pitanja s kojima se suočava cijeli kontinent. Unaprijed se radujemo sljedećem susretu koji će se održati u Republici Moldaviji u prvoj polovini 2023. godine.
Zajednička borba protiv negativnog uticaja ratne agresije Rusije protiv Ukrajine i izgradnja robusnih ekonomskih temelja za budućnost.
11. Za trenutnu energetsku i ekonomsku krizu je isključivo odgovorna Rusija. EU će nastaviti da podržava partnere sa zapadnog Balkana u borbi protiv negativnih efekata na njihove ekonomije i društva.
12. Nov paket energetske podrške EU vrijedan 1 milijardu eura u bespovratnim sredstvima koja mogu donijeti 2,5 milijardi eura investicija pomoći će zapadnom Balkanu da ublaži uticaj energetske krize i ubrza energetsku tranziciju u regionu. Paket se finansira putem Instrumenta pretpristupne pomoći (IPA III) i obuhvata trenutne, kratkoročne i srednjoročne mjere za pružanje pomoći građanima i privrednim društvima na zapadnom Balkanu. Za trenutnu podršku ranjivim porodicama i malim i srednjim preduzećima biće izdvojeno 500 miliona eura bespovratnih sredstava. Dodatnih 500 miliona eura bespovratnih sredstava biće namijenjeno investicijama koje podržavaju energetsku tranziciju i energetsku nezavisnost, finansiranju unapređenja gasne i električne infrastrukture i interkonektora, uključujući tečni prirodni gas, kao i novih projekata obnovljive energije, mjera za energetsku efikasnost, nadogradnje sistema za prenos energije, daljinskog grijanja i programa za poboljšanje energetske efikasnosti starih višestambenih zgrada.
13. Podsjećamo na odluku da za zapadni Balkan otvorimo zajedničku nabavku gasa, tečnog prirodnog gasa i vodonika i pozivamo na brzu operacionalizaciju te platforme i podstičemo partnere da iskoriste tu mogućnost. Plan REPowerEU pomoći će u smanjenju zavisnosti EU i zapadnog Balkana od ruskog gasa. Putem Energetske zajednice EU otvara zapadnom Balkanu svoje tržište električne energije, uključujući u oblasti obnovljivih izvora energije, u zavisnosti od regulatornih reformi.
14. Kontinuirana implementacija Ekonomskog i investicionog plana (EIP), kao i Zelene i Digitalne agende za zapadni Balkan pomoći će u jačanju ekonomije i otpornosti regiona, uključujući putem dalje podrške povezivanju, energetskoj tranziciji i diverzifikaciji snabdijevanja energijom. EIP uključuje ambiciozan investicioni paket u vrijednosti od blizu 30 milijardi eura za region, a čini ga 9 milijardi eura u bespovratnim sredstvima iz instrumenta IPA III i do 20 milijardi eura u investicijama, u skladu s novom kreditnom linijom za garantovanje kreditiranja za zapadni Balkan. U skladu s pomenutim planom, u prvoj polovini 2022. godine odobreno je usvajanje ukupno 1,4 milijarde eura u investicionim bespovratnim sredstvima unutar Investicionog okvira za zapadni Balkan (IOZB) za finansiranje 28 vodeća investiciona projekta ukupne vrijednosti od 4,5 milijarde eura. Upravo je odobren novi paket od 400 miliona evra bespovratnih sredstava Evropske unije, u investicionoj vrijednosti od 1,2 milijarde evra, a za finansiranje 12 investicionih projekata, dok usvojeni projekti ulaze u fazu implementacije. U protekloj godini nastavljen je rad na svim investicionim projektima povezivanja usvojenim u okviru agende za povezivanje, pri čemu je više projekata privedeno kraju, prvenstveno željeznički koridor Orijent – Istočni Mediteran, drumski koridor Vc i dva prekogranična mosta u Svilaju i Gradiški. U tom kontekstu partneri sa zapadnog Balkana bi takođe trebalo da ojačaju vladavinu prava i odlučno sprovedu ekonomske i socijalne reforme, uključujući one iz svojih programa ekonomskih reformi i iz zajedničkih zaključaka ekonomskog i finansijskog dijaloga.
15. Osim toga EU je spremna da podrži lidere zapadnog Balkana u realizaciji njihove posvećenosti da u potpunosti sprovedu Zelenu agendu za region, uključujući njihove obaveze vezane za klimatske promjene iz Pariskog sporazuma, a koja je ključni pokretač tranzicije u moderne ekonomije koje su klimatski neutralne, klimatski otporne i efikasne u korišćenju resursa i čija je svrha otključati potencijal cirkularne ekonomije, boriti se protiv zagađenja, unaprijediti upravljanje otpadom i ubrzati zelenu energetsku tranziciju. EU će takođe nastaviti da podržava region u izradi politike određivanja cijene ugljenika u okviru Mehanizma EU za ugljenično prilagođavanje na granicama (MUPG), uključujući putem tehničke i finansijske pomoći. Projekat EU 4 Green je važan alat koji će partnerima pomoći u naporima koje ulažu u sprovođenje.
16. Partneri sa zapadnog Balkana su od početka takođe uključeni u Evropski mehanizam za spremnost i odgovor na krize u oblasti prehrambene sigurnosti kako bi se ona povećala. EU će nastaviti da podržava poljoprivredni sektor u okviru instrumenta IPA III, odnosno Instrumenta pretpristupne pomoći za ruralni razvoj (IPARD III). Što se tiče posljednjeg, doprinos EU od 560 miliona eura za naredni period od sedam godina usvojen je ranije ove godine.
